नयाँ दिल्ली। भारतको दक्षिणी क्षेत्रमा यस वर्षको गर्मी मौसममा चलेको विनाशकारी तापलहर (लु) का कारण कम्तीमा १६ जनाको मृत्यु भएको आधिकारिक पुष्टि भएको छ।

देशका विभिन्न भागमा तीव्र गतिमा फैलिएको अभूतपूर्व लूका कारण जनजीवन पूर्ण रूपमा अस्तव्यस्त बनेपछि अधिकारीहरूले आइतबार देशव्यापी रूपमा आकस्मिक स्वास्थ्य सतर्कता (हेल्थ अलर्ट) जारी गरेका छन्।

दक्षिण एसियाको यो विशाल भूगोलमा गर्मी मौसममा तापक्रम बढ्नु सामान्य मानिए पनि हालैका वैज्ञानिक अध्ययनहरूले जलवायु परिवर्तन र विश्वव्यापी उष्णताका कारण लु पहिलेभन्दा लामो समयसम्म टिकिरहने, बढी आवृत्तियुक्त र निकै तीव्र हुँदै गएको डरलाग्दो तथ्य देखाएका छन्।

झन्डै १ अर्ब ४० करोड जनसङ्ख्या भएको भारतका धेरै सहरहरूमा हालैका दिनमा औषत तापक्रम ४५ डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुगेपछि नागरिकको दैनिक जीवनयापन कष्टकर बनेको छ। चालू सिजनको अत्यधिक गर्मीका कारण दक्षिणी राज्य तेलङ्गानामा सबैभन्दा बढी मानवीय क्षति दर्ता भएको छ।

तेलङ्गानाका राजस्वमन्त्री पोङ्गुलेटी श्रीनिवास रेड्डीले जनस्वास्थ्य र नागरिकको सुरक्षालाई ध्यानमा राख्दै राज्यव्यापी रूपमा विशेष सतर्कता अपनाउन जोडदार आह्वान गरेका छन्।

मन्त्री रेड्डीको कार्यालयले जारी गरेको कडा विज्ञप्तिमा गर्मीको यो तीव्रता ऐतिहासिक र अभूतपूर्व स्तरमा पुगेको उल्लेख गर्दै स्थानीय प्रशासनलाई समयमै चेतावनी प्रणाली चुस्त राख्न र सावधानीका उपायहरू अपनाउन कडा निर्देशन दिइएको छ।

स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार अत्यधिक गर्मी र लुका कारण मानव शरीरमा पानीको गम्भीर कमी (डिहाइड्रेसन) हुन जान्छ। यसले रगतलाई बाक्लो बनाउने र गम्भीर अवस्थामा मानिसका संवेदनशील आन्तरिक अङ्गहरूले काम गर्न छोड्ने (अर्गान फेलियर) जस्तो ज्यानमारे जोखिम बढाउने गर्छ।

यही कडा स्वास्थ्य जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै तेलङ्गानाको स्थानीय प्रशासनले वृद्धवृद्धा, बालबालिका र गर्भवती महिलाहरूलाई अत्यावश्यक काम नपरीकन दिउँसोको समयमा घरबाहिर ननिस्कन विशेष आग्रह गरेको छ।

यसैबीच, भारतीय मौसम विभाग (आईएमडी) ले देशका धेरैजसो भूभागमा सामान्यभन्दा निकै बढी तापक्रम र तीव्र लू चल्ने क्रम अझै केही दिन जारी रहने भन्दै चेतावनी दिएको छ।

विशेष गरी संघीय राजधानी नयाँ दिल्ली र त्यसको आसपासका क्षेत्रमा यस हप्ता लगातार तापक्रम ४० डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुगेको छ। जसका कारण वातानुकूलित उपकरणहरूको अत्यधिक प्रयोग हुँदा दिल्लीमा विद्युत्को मागले अहिलेसम्मकै ऐतिहासिक रेकर्ड तोडेको छ।

जलवायु विशेषज्ञहरूका अनुसार दिउँसो मात्र नभई रातको समयमा पनि न्यूनतम तापक्रम उच्च रहँदा मानिसहरूले पर्याप्त आराम र शितलता पाउन सकेका छैनन्, जसले स्वास्थ्य जोखिमलाई अझ धेरै गुणा बढाएको छ।

विश्वको सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएको भारत हाल विश्वमै हरितगृह ग्यास उत्सर्जन गर्ने मुलुकहरूमध्ये तेस्रो स्थानमा पर्छ। औद्योगिक विकास र विद्युत् उत्पादनका लागि कोइलाको उपयोगमा उच्च निर्भरता राखेको भारतले सन् २०७० सम्ममा मात्र ‘शुद्ध-शून्य उत्सर्जन’ (नेट-जिरो) हासिल गर्ने दीर्घकालीन प्रतिबद्धता जनाएको छ।

यो कूटनीतिक प्रतिबद्धता धेरैजसो औद्योगिक पश्चिमी देशहरूले राखेको लक्ष्यभन्दा करिब दुई दशक पछिको हो। यसअघि सन् २०१६ मा भारतको राजस्थानस्थित फलोदीमा ५१ डिग्री सेल्सियस तापक्रम रेकर्ड गरिएको थियो, जसलाई भारतीय मौसम विज्ञानको इतिहासमा हालसम्मकै सबैभन्दा उच्च आधिकारिक तापक्रम मानिन्छ। वर्तमान जलवायु संकटको रफ्तार हेर्दा आगामी दिनमा यो रेकर्ड समेत तोडिन सक्ने अनुमान मौसमविद्हरूले गरेका छन्।