काठमाडौं । अफ्रिकामा इबोलाको प्रकोप तीव्र गतिमा फैलिरहेको छ। गत मे महिनामा कङ्गोबाट सुरु भएको यो सङ्क्रमण अहिले धेरै देशहरूमा पुगिसकेको छ। स्वास्थ्य अधिकारीहरूका लागि यसलाई नियन्त्रणमा लिनु ठूलो चुनौती बनेको छ। कमजोर निगरानी, मानिसहरूको लगातारको आवतजावत र स्वास्थ्य सेवाहरूको कमीका कारण यो महामारीमाथि काबू पाउन कठिन भइरहेको छ। यस प्रकोपको पछाडि ‘बुन्डिबुग्यो भाइरस’ रहेको छ।

यो इबोला भाइरसको एक दुर्लभ प्रजाति हो। उपलब्ध जानकारी अनुसार, यसका लागि हालसम्म कुनै पनि स्वीकृत खोप वा विशेष उपचार पद्धति उपलब्ध छैन। सङ्क्रमणका घटनाहरू र मृत्यु हुनेहरूको सङ्ख्या बढ्दै गएसँगै चिन्ता पनि गहिरिँदै गएको छ।

यस महिना युगान्डाको एन्टेबे विमानस्थलमा नाइजेरिया र केन्याका दुई बिरामीहरू एक-सम्पर्कमा आएको आशङ्का गरिएको छ। ‘अफ्रिका सिडिसी’ अर्थात् अफ्रिकी रोग नियन्त्रण तथा रोकथाम केन्द्र, जुन अफ्रिकी सङ्घको एक विशेष र स्वायत्त सार्वजनिक स्वास्थ्य एजेन्सी हो, का अधिकारीहरूका अनुसार ती दुवै बिरामीहरूले गत अक्टोबर ३ मा यहाँबाट यात्रा गरेका थिए। यद्यपि, यससम्बन्धी अनुसन्धान अझै जारी छ। नाइजेरियामा एक महिलामा सङ्क्रमणको पुष्टि भएको छ।

उनको सम्पर्कमा आएका ४४ जनाको पहिचान गर्ने कार्य भइरहेको छ। यता केन्यामा भने हालसम्म नौ वटा मामिलाहरू बाहिर आएका छन्। कङ्गोमा मे महिनादेखि फैलिएको यस प्रकोपमा ९,५०० भन्दा बढी मानिसहरू सङ्क्रमित भइसकेका छन्।

कङ्गो, युगान्डा, केन्या, फ्रान्स र नाइजेरिया लगायतका पाँच देशहरूमा यस प्रकोपसँग जोडिएका मामिलाहरू देखिएका छन्। नाइजेरियामा युगान्डाबाट फर्किएकी एक महिलामा सङ्क्रमणको पुष्टि भएको हो। उक्त महिलामा अक्टोबर ७ देखि नै लक्षणहरू देखा पर्न थालेका थिए। यद्यपि, विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार सो महिलाले कङ्गोको यात्रा गरेकी थिइन् वा थिइनन् भन्ने अझै स्पष्ट भइसकेको छैन। केन्यामा नौ वटा मामिलाहरू भेटिएका छन्।

तिनीहरूको सम्बन्ध कङ्गोबाट युगान्डाको बाटो भएर यात्रा गर्ने एक व्यक्तिसँग रहेको बताइएको छ। अर्कातर्फ, फ्रान्समा कङ्गोबाट फर्किएका एक डाक्टरमा जुन महिनामा सङ्क्रमण भेटिएको थियो। पछि उनी निको भए र जुलाई ४ मा उनलाई अस्पतालबाट डिस्चार्ज गरिएको थियो।

अफ्रिकामा इबोला भाइरस फैलिनुको मुख्य कारण सङ्क्रमित जङ्गली जनावरहरू, विशेष गरी फलहारी चमेराहरूको सम्पर्क र सङ्क्रमित मासुको सेवनसँग जोडिएको छ। मानिसहरूमा यो भाइरस सङ्क्रमित व्यक्तिको रगत, वान्ता, पखाला र अन्य शारीरिक तरल पदार्थको सम्पर्कबाट सर्दछ। दूषित कपडा, ओछ्यान र सुई पनि सङ्क्रमणका कारण बन्न सक्छन्। अन्त्येष्टिका केही परम्पराहरू, स्वास्थ्य सेवाहरूको कमी र द्वन्द्व प्रभावित क्षेत्रहरूमा निगरानीको कठिनाइले यसको प्रसारलाई थप बढावा दिइरहेको छ।

इबोला सङ्क्रमित व्यक्तिको रगत, वान्ता र शरीरका अन्य तरल पदार्थको सीधा सम्पर्कबाट फैलिन सक्छ। दूषित कपडा र ओछ्यानको सम्पर्कबाट पनि सङ्क्रमणको खतरा रहन्छ। कङ्गोका केही क्षेत्रहरूमा हिंसा, मानिसहरूको बसाइँसराइ र स्वास्थ्य अधिकारीहरूपतिको विश्वासको कमीले गर्दा परिस्थिति अझ बिग्रिरहेको छ। धेरै बिरामीहरूको पहिचान ढिलाइ हुँदा सङ्क्रमण रोक्न थप कठिन भएको छ।