काठमाडौं । केही समयदेखि ग्रीन डेथको चर्चा भइरहेको छ । यसमा मृतकको शवलाई न गाडिनेछ न जलाइनेछ, तर त्यसलाई स्टिलको बक्समा हालेर कम्पोष्ट बनाइनेछ । ग्रीन डेथको पक्षमा तर्क छ कि यसले वातावरण सुरक्षित राख्छ र दाहसंस्कार गर्न जग्गाको आवश्यकता समाप्त हुन्छ। विश्वभर कब्रिस्तान र शवदाह गृहका लागि ठाउँको अभाव छ। कतिपय ठाउँमा केही वर्षपछि पुराना चिहान हटाएर नयाँ चिहान राखिन्छन्, जो पर्खिरहेका हुन्छन् ।

सत्तरीको दशकदेखि जग्गाको मूल्यमा तीव्र वृद्धि भएको देशमा हङकङ सूचीमा शीर्ष स्थानमा छ । बस्ने ठाउँ कम हुँदा धेरै तरिकाहरू अपनाइयो, जसमध्ये एउटा यो थियो कि देशमा नयाँ चिहानहरू निर्माण हुँदैन। त्यसलाई निषेध गर्दै सरकारले प्रत्येक ५ वर्षमा पूर्वनिर्मित चिहान खनेर शव जलाउनुपर्ने आदेश जारी गरेको थियो । यसबाट, त्यो खाली ठाउँलाई नयाँ चिहानको लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ।

यद्यपि मानिसहरूले लामो समयसम्म त्यसो गर्न बेवास्ता गरे। मृतकको शरीरमा छेडछाड गर्दा कुनै समस्या होला भन्ने डर थियो । अन्ततः सन् २०१५ मा खाद्य तथा वातावरणीय सरसफाइ महानिर्देशकले २०१५ यता देशका ६ वटै चिहानमा गाडिएका सबै शवलाई बाहिर निकालेर जलाएर नयाँ चिहान बनाउनु पर्ने बताए ।

जसमा मृतकलाई गाड्नुको सट्टा आफन्तले मृतकलाई सिधै जलाएर उसको खरानी कलशमा राखेर अन्त्येष्टि गर्ने व्यवस्था भएको ठाउँमा दिने गर्दछ। यो एक प्रकारको भवन हो, जहाँ लकरको लाइनमा बक्सहरू बनाइन्छ। त्यो कलश यहाँ राखिनेछ। जहिले पनि चिहानमा ठाउँ हुन्छ, परिवारका सदस्यले ती खरानी लिएर कानुनबमोजिम गाड्छन् । खैर, यो सुन्दा जति सजिलो छ, यो त्यति धेरै छैन।

योर्क युनिभर्सिटी सिमेट्री रिसर्च ग्रुपले करिब एक दशकअघि जमिनको अभाव भएको कुरा गरेको थियो। त्यसपछि स्थानीय अधिकारीहरू सक्रिय भए र पुन: प्रयोग गर्न थाले। अर्थात् ५ वर्ष पुरानो चिहानलाई हटाई नयाँ ठाउँ दिनुपर्छ । जर्मनीमा पनि यही व्यवस्था छ ।

धेरै देशहरू छन् जहाँ भूमिगत सुरुङहरू निर्माण भइरहेको छ , जसले चिहानमा गडबड गर्नु गलत ठान्छन्। यस्ता देशहरूले विभिन्न तरिकाहरू खोजिरहेका छन्। उदाहरणका लागि, सन् २०१९ मा इजरायलमा एउटा भूमिगत सुरुङ निर्माण गरिएको थियो, जहाँ शवहरू राख्न सकिन्छ। जनतालाई कुनै समस्या नपरोस् भनेर पहाड मुनि यो सुरुङ निर्माण गरिएको हो । यसमा लामो हलहरू छन्, जहाँ चिहानहरू राखिएको हुन्थ्यो।

इजरायलको दाबी छ कि यो संसारको पहिलो भूमिगत कब्रिस्तान हो, जहाँ २५ हजार चिहानहरू सँगै राख्न सकिन्छ, जग्गालाई घेरा नगरी। यरूशलेममा यस्ता कब्रिस्तानहरू छन्, जुन बहु-मंजिला छन् ताकि जमिनको अधिकतम उपयोग गर्न सकिन्छ।