काठमाडौं । पछिल्ला दुई दिनमा क्यारेबियन टापु पोर्टो रिको अमेरिकी राष्ट्रपति चुनावमा अचानक बहसको केन्द्र बनेको छ । क्यारेबियन सागरमा रहेको क्युबा नजिकको यो सानो टापु यस पटक कुनै प्राकृतिक प्रकोपको चपेटामा परेको छैन, न त यसको कमजोर अर्थतन्त्रले अमेरिकीहरूको ध्यान आकर्षित गरेको छ।

पोर्टो रिकोबारे चर्चा बढ्नुको कारण एक चुट्किला हो । गत आइतवार टोनी हिन्चक्लिफ नामका एक अमेरिकी हास्य कलाकारले न्यूयोर्कमा ट्रम्पको र्‍यालीमा एउटा चुट्किला भनेका थिए जसले अमेरिकी राष्ट्रपति चुनावमा प्रभाव पार्न सक्छ।

टोनी हिन्चक्लिफले आइतवार न्यूयोर्कमा रिपब्लिकन पार्टीका राष्ट्रपतिका उम्मेदवार डोनाल्ड ट्रम्पको र्‍यालीमा पोर्टो रिकोलाई ‘समुद्रमा तैरिरहेको फोहोरको टापु’ भनेर वर्णन गरेका थिए । उनको जोक इन्टरनेटमा भाइरल भएदेखि नै सामाजिक सञ्जालमा आक्रोश देखिएको छ ।

डेमोक्र्याट मात्र होइन रिपब्लिकन पार्टीका राजनीतिज्ञहरूले पनि यो चुट्किलाबाट पन्छिँदै कमेडियनको आलोचना गरिरहेका छन्। विवाद बढेपछि हिन्चक्लिफले आफ्नो बचाउ गरे र एक्समा लेखे , “उनीहरूमा हास्यको कुनै भावना छैन। मलाई पोर्टो रिको मन पर्छ, मैले सबैको खिल्ली उडाएको थिएँ, तपाईले पुरै भाषण सुन्नुहोस्।’

पोर्टो रिकोबाट आएका जेनिफर लोपेज र रिकी मार्टिन जस्ता सुपरस्टारहरू पनि कमेडियन र ट्रम्पको आलोचना गर्ने व्यक्तिहरूमा पर्छन्। मतदानको मिति नजिकिँदै गर्दा ट्रम्प र ह्यारिस बीचको प्रतिस्पर्धा निकै कडा छ। पछिल्लो सर्वेक्षणले एक प्रतिशत मतको विचलनले खेल बनाउन वा बिगार्न सक्ने संकेत गरिरहेको छ।

पोर्टो रिको अमेरिकाको एक स्वशासित राज्य हो। यो टापु १९९८ देखि अमेरिकाको एक हिस्सा भएको छ। यस क्यारेबियन टापुमा जन्मेका प्रत्येक व्यक्ति अमेरिकी नागरिक हुन् र उनीहरूसँग अमेरिकी राहदानी हुन्छ।

यद्यपि, त्यहाँका मानिसहरूले ५० अमेरिकी राज्यहरूमध्ये कुनै एकमा मतदान गर्न दर्ता नहुँदासम्म अमेरिकी चुनावमा मतदान गर्न सक्दैनन् । पोर्टो रिकोको संस्कृति स्पेनी र अफ्रिकी प्रभावहरूको मिश्रण हो। यस टापुका अधिकांश मानिसहरू स्पेनी भाषा बोल्छन्।

यस टापुमा वर्षेनी लाखौं पर्यटक आउँछन्, तर पछिल्ला वर्षहरूमा बढ्दो ऋण, गरिबी र बेरोजगारीका कारण ठूलो संख्यामा मानिसहरू अमेरिका जाने क्रम जारी छ।

टोनी हिन्चक्लिफ टेक्सासका स्ट्यान्ड-अप कमेडियन हुन् जो आफ्नो पोडकास्ट ‘किल टोनी’ को लागि प्रसिद्ध छन्। उनको पोडकास्टको युट्युबमा करिब ११ लाख सब्सक्राइबर छन् । उनले जो रोगनसँग कमेडीमा काम गर्ने र कमेडी सेन्ट्रल रोस्टमा सेलिब्रेटीहरूका लागि चुट्किला लेखेका छन् ।

आफ्नो कमेन्ट र आक्रामक स्वभावका कारण उनी चर्चामा आएको यो पहिलो पटक भने होइन । २०२१ मा, उनले कमेडी सेटको क्रममा अमेरिकी-चिनियाँ हास्य कलाकार पेंग देङलाई उल्लेख गर्दै जातीय आक्षेप लगाएका थिए र पछि माफी माग्न पनि अस्वीकार गरे। अमेरिकी पत्रिका भेराइटीले यो विवादबारे सोध्दा हिन्चक्लिफले भनेका थिए, “मलाई थाहा थियो मैले जे गरें त्यो गलत थिएन।”

अहिले फेरि आलोचना बढेपछि ट्रम्पले हिन्चक्लिफको भनाइबाट आफूलाई टाढै राखेका छन् । ट्रम्पका वरिष्ठ सल्लाहकार डेनियल अल्भारेजले भने, “यो मजाक थियो र यसले ट्रम्पको विचारलाई प्रतिनिधित्व गर्दैन।”

अहिले ट्रम्प र ह्यारिस दुबैले ल्याटिन अमेरिकी जनतालाई आफ्नो पक्षमा लोभ्याउने प्रयास गरिरहेका छन्। यही नोभेम्बर ५ मा हुने राष्ट्रपति निर्वाचनमा यी मतदाता निर्णायक साबित हुन सक्छन् । पोर्टो रिकोका मानिसहरू ठूलो संख्यामा पेन्सिलभेनिया जस्ता ठूलो र महत्त्वपूर्ण राज्यमा बस्छन्।

बीबीसी संवाददाता एन्थोनी जर्चरका अनुसार आइतवारको ट्रम्पको र्‍याली आफ्नो शक्ति देखाउनको लागि थियो तर अब उनले क्षति नियन्त्रण गर्नुपर्नेछ। हिन्चक्लिफको मजाकले ट्रम्पको फेरि ह्वाइट हाउस जाने सपनालाई ध्वस्त पार्न सक्ने केही विज्ञहरूले बताएका छन् ।

पछिल्लो दशकमा पोर्टो रिकोबाट हजारौं मानिस अमेरिका पुगेका छन् । भयानक आँधीपछि आर्थिक संकटबाट भागेका मानिसहरू धेरै राज्यमा बसोबास गरेका छन्।

पोर्टो रिकोबाट अमेरिका पुगेका जो कोहीलाई पनि अमेरिकी राज्यमा मतदाताको रूपमा दर्ता भएको भएमा निर्वाचनमा मतदान गर्ने अधिकार छ।

एक अनुमानअनुसार अमेरिकामा पोर्टो रिकोका ५८ लाख मतदाता छन् । अझ महत्त्वपूर्ण कुरा यी मध्ये धेरै नर्थ क्यारोलिना, जर्जिया, फ्लोरिडा र पेन्सिलभेनिया जस्ता महत्त्वपूर्ण राज्यहरूमा केन्द्रित छन्।

फ्लोरिडामा ११ लाख यस्ता मतदाता छन् । यो पक्कै पनि ट्रम्पको गढ हो तर पोर्टो रिकोका जनताको क्रोध यहाँ महँगो साबित हुन सक्छ।

फ्लोरिडाका पूर्व गभर्नर रिक स्कटले मजाकको बारेमा भने, “यो कुनै हास्यास्पद थिएन र पक्कै पनि सत्य थिएन। पोर्टो रिकोका मानिसहरू अद्भुत छन् र तिनीहरू महान अमेरिकीहरू हुन्।”

रिपब्लिकन पार्टीकी मारिया एल्भिरा सालाजारले यो ‘नस्लवादी’ मजाकलाई अभद्र भनेकी छिन् र यसले उनको पार्टीको मूल्यमान्यतालाई प्रतिबिम्बित नगरेको बताइन् ।

पोर्टो रिकोबाट आउने करिब १० लाख मानिस न्यूयोर्कमा बस्छन्। यी मानिसहरूले पनि हिन्चक्लिफको मजाकलाई हास्यास्पद मानेनन्।

तर सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पेन्सिलभेनियामा बस्ने ४ लाख ५० हजार पोर्टो रिकोका मतदाताहरू हुन्। यी मानिसहरूले रिपब्लिकन पार्टीको सपनालाई हानी पुर्‍याउन सक्छन्।

सर्भेका अनुसार पेन्सिलभेनियाले डोनाल्ड ट्रम्प र कमला ह्यारिसबीच कसले चुनाब जित्छ भन्ने तय गर्न लागेको छ । यो ठूलो कारण हो।

गत चुनावमा यहाँ जो बाइडेन विजयी भएका थिए । उनले जम्मा ८२ हजार मतले जितेका थिए । २०१६ मा ट्रम्पले यहाँ ४४ हजार मतले जित हासिल गरेका थिए ।

टोनी हिन्चक्लिफको मजाक अघि कमला ह्यारिस पेन्सिलभेनियाको पोर्टो रिकन रेस्टुरेन्टमा थिइन्। उनले सात वर्षअघि मारिया आँधीपछि टापुको अर्थतन्त्र र पुनर्निर्माणको बारेमा कुरा गरिरहेकी थिइन्।

यसपछि उनले एक भिडियो पनि जारी गरिन् जसमा उनले त्यही सन्देश दोहोर्याइन् र ट्रम्पले मारिया तूफानमा पोर्टो रिकोलाई पर्याप्त सहयोग नगरेको बताइन् । उक्त आँधीका कारण त्यहाँ ४ हजार मानिसको मृत्यु भएको थियो ।

डेमोक्र्याटिक पार्टीले ट्रम्पको न्यूयोर्क र्‍यालीमा जे भयो त्यसको पूरा फाइदा उठाउने प्रयास गरिरहेको छ।

कमला ह्यारिसले हिन्चक्लिफको मजाकको साथमा पोर्टो रिकोको बारेमा आफ्नो भिडियो सामाजिक सञ्जालमा सेयर गरेकी छिन् ताकि मानिसहरूले दुबै पक्षको विचार जान्न सकून्।

यसबाहेक डेमोक्र्याटिक पार्टीका उपराष्ट्रपति उम्मेदवार टिम वाल्जले सामाजिक सञ्जाल ट्विचमा कमेडियनको कडा आलोचना गरेका छन् ।

युनिभर्सिटी अफ नटिङ्घमका राजनीतिशास्त्रका प्रोफेसर टोड ल्यान्डम्यानले द कन्भर्सेसनमा प्रकाशित लेखमा भनेका छन्, ‘यसपटकको चुनाव निकै थोरै अन्तरले जितिने वा हार्ने हो। यही कारणले गर्दा पोर्टो रिकोका जनताको मनोवृत्तिले कुनै पनि उम्मेदवारको लागि खेल बिगार्न सक्छ।

त्यही भएर अहिले दुवै दलले आ–आफ्नो भोट जित्ने प्रयास गरिरहेको ल्याण्डम्यान बताउँछन् ।

उनले लेखे, “यदि हिन्चक्लिफको टिप्पणीले मानिसहरूलाई आक्रोशित बनायो भने, यसले चुनावको नतिजामा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्नेछ।”

पिट्सबर्ग विश्वविद्यालयका समाजशास्त्री फर्नान्डो टोर्मोस-अपोन्टेले टाइम पत्रिकालाई भने, “चुनाव एकदमै नजिक छ र त्यो मजाक यति चाँडै बिर्सिइने छैन।”

उनी विश्वास गर्छन् – अन्य अल्पसंख्यक समूहहरूले पनि पोर्टो रिकोका जनतालाई समर्थन गर्न सक्छन् र यदि यो भयो भने नोभेम्बर ५ मा डेमोक्र्याटहरूले बाजी मार्न सक्छन् ।