काठमाडौं । प्राकृतिक विपत्ति वा आँधीबेहरीमा कसैको घरको रूख ढल्दा सामान्यतया धनजनको क्षति हुने गर्दछ। तर, भारतको बेंगलुरुका ८५ वर्षीय वृद्ध एन. जी. केसरीको जीवनमा भने ठीक उल्टो र सुखद घटना घटेको छ।

आँधीका कारण उनको घरको आँगनमा रहेको एउटा रूख ढल्दा उनी रातारात झन्डै २८ लाख भारतीय रुपैयाँ (४४ लाख नेपाली रूपैयाँ) को मालिक बनेका छन्।

करिब ४० वर्षअघि उनको घरको आँगनमा एउटा सानो बिरुवा आफैँ उम्रेको थियो, जसलाई सुरुमा उनले सामान्य वनस्पति ठानेका थिए। तर, समयक्रमसँगै उक्त बिरुवा बढ्दै गएपछि त्यो कुनै साधारण रूख नभई विश्वकै बहुमूल्य काठमध्येको एक- चन्दनको रूख भएको खुलासा भएको थियो।

केसरीले उक्त बहुमूल्य रूखलाई कहिल्यै व्यापारिक स्वार्थका लागि बेच्ने प्रयास गरेनन्, बरु चार दशकसम्म त्यसको निरन्तर रेखदेख र संरक्षण गरिरहे। बहुमूल्य चन्दनको काठ चोरी हुने उच्च जोखिम रहने भएकाले उनले रूखको वरिपरि फलामको बलियो जालीसमेत घेरेका थिए।

यस बीचमा कैयौँ पटक चोरहरूले उक्त रूख काट्ने असफल प्रयास गरे पनि केसरीको सजगताका कारण त्यो सुरक्षित रहन सफल भयो। तर, यसै वर्षको जुन महिनामा बेंगलुरुमा आएको भीषण वर्षा र हावाहुरीका कारण नजिकैको अर्को ठूलो रूख ढलेर चन्दनको रूखमाथि बज्रिन पुग्यो। तीव्र टक्करका कारण चन्दनको रूख जरैदेखि ढलेपछि सुरुमा केसरीको परिवारलाई ठूलो आर्थिक नोक्सानी भएको भान भएको थियो।

रूख ढलेपछि केसरीले कुनै अवैध बाटो वा लुकाउने प्रयास नगरी तत्कालै घटनाबारे वन विभागलाई औपचारिक जानकारी दिए। वन अधिकारीहरूले घटनास्थलको निरीक्षण गरी उक्त रूख पूर्ण रूपमा कानुनी र वैध रहेको प्रमाणित गरे।

कानुनी प्रक्रिया पूरा गरी करिब एक मेट्रिक टन तौल भएको उक्त चन्दनको काठलाई सरकारी डिपोमा पठाइयो, जसलाई पछि सरकारी स्वामित्वको ‘कर्नाटक सोप्स एन्ड डिटर्जन्ट्स लिमिटेड’ ले २८ लाख रुपैयाँमा खरिद गर्‍यो। प्राकृतिक विपत्तिलाई कानुनी र इमानदार प्रक्रियाबाट समाधान गर्दा सोही रूख उनका लागि ठूलो आम्दानीको स्रोत बन्न पुग्यो।

४० वर्षसम्म चन्दनको रूखलाई इमानदारीपूर्वक संरक्षण गरेकोमा राज्यले उनको योगदानको उच्च मूल्याङ्कन गर्दै केसरीलाई प्रतिष्ठित ‘चन्दन शिरोमणि सम्मान’ बाट समेत विभूषित गरेको छ। यस घटनाले समाजमा एउटा ठूलो नैतिक सन्देश प्रवाह गरेको छ।

क्षणिक लाभका लागि मानिसहरू प्रायः गलत र गैरकानुनी बाटो रोज्ने गर्दछन्; तर केसरीले प्रदर्शन गरेको धैर्यता र कानुनी राज्यप्रतिको निष्ठाले उनलाई आर्थिक लाभ मात्र दिएन, समाजमा सम्मान र कानुनी झन्झटबाट समेत सुरक्षित राख्यो। यदि उनले उक्त काठ अवैध रूपमा बेच्ने प्रयास गरेको भए उनी कडा कानुनी कारबाहीको भागीदार बन्नुपर्ने निश्चित थियो।