काठमाडौं। खराब वा पर्याप्त निद्रा नपुग्नु मस्तिष्कका लागि हानिकारक मानिन्छ, तर यसको असर सबै मानिसमा एकैनासको हुँदैन। नयाँ अध्ययन अनुसार, कम निद्राका कारण केही व्यक्तिहरूमा अल्जाइमर रोगसँग सम्बन्धित मस्तिष्कीय क्षय तीव्र हुनुको मुख्य कारण उनीहरूको आनुवंशिक संरचना (जीन) हुन सक्छ।

अस्ट्रेलियास्थित एडिथ कोवान विश्वविद्यालयको ‘सेन्टर फर प्रेसिजन हेल्थ’का अनुसन्धानकर्ताहरूले मानिसको निद्राको बानी र विशेष आनुवंशिक गुणबीचको सम्बन्धले मस्तिष्क घट्ने वा क्षय हुने प्रक्रियामा ठूलो भूमिका खेल्ने पत्ता लगाएका छन्।

के हो ‘एक्वापोरिन-४’ जीन र यसको भूमिका?

यस अनुसन्धानमा मुख्य गरी ‘एक्वापोरिन-४’ (Aquaporin-4) नामक जीनमा ध्यान केन्द्रित गरिएको थियो। यो जीनले मस्तिष्कभित्र तरल पदार्थको प्रवाहलाई नियन्त्रण गर्छ, जसले सुतेको समयमा मस्तिष्कमा जम्मा भएका हानिकारक फोहोर तथा अल्जाइमर निम्त्याउने प्रोटिनहरू सफा गर्न मद्दत पुर्‍याउँछ।

अनुसन्धानका क्रममा १३ प्रकारका सामान्य ‘एक्वापोरिन-४’ जीन भेरियन्ट भएका व्यक्तिहरूको निद्रा, मस्तिष्क स्क्यान र सोच्ने क्षमताको परीक्षण गरिएको थियो।

• ग्रे म्याटरको क्षय: केही विशिष्ट जीन भेरियन्ट भएका व्यक्तिहरूमा कम निद्राका कारण मस्तिष्कको ‘ग्रे म्याटर’ (स्मरणशक्ति, निर्णय क्षमता र चालचलन नियन्त्रण गर्ने भाग) छिटो घट्ने देखियो।

• असरमा भिन्नता: केही मानिसमा कम समय सुत्नु र केहीमा निदाउन धेरै समय लाग्नु फरक-फरक तरिकाले मस्तिष्कको संरचनात्मक परिवर्तनसँग जोडिएको पाइयो।

अध्ययनकी अनुसन्धानकर्ता डा. आयसिया मिलिगन आर्मस्ट्रङका अनुसार, अल्जाइमर वा मस्तिष्क क्षयको जोखिम केवल आनुवंशिक गुणले मात्र नभई जीन र जीवनशैली (निद्रा) बीचको अन्तरक्रियाले निर्धारण गर्छ।

अल्जाइमर रोकथाममा ‘व्यक्तिगत उपचार रणनीति’ आवश्यक

अध्ययनले अल्जाइमरको समान जोखिम भएका दुई फरक व्यक्तिमा पनि मस्तिष्क क्षयको गति भिन्न हुनसक्छ भन्ने देखाएको छ।

सेन्टरका निर्देशक प्राध्यापक साइमन लज र अनुसन्धानकर्ता डा. टेनियल पोर्टरका अनुसार, सबै मानिसमा रोगको प्रगति एउटै ढङ्गले नहुने भएकाले भविष्यमा अल्जाइमर रोकथामका लागि व्यक्तिको आनुवंशिक अवस्था र जीवनशैली सुहाउँदो ‘पर्सनलाइज्ड’ (व्यक्तिगत) रणनीति अपनाउनु पर्ने हुन्छ।

यद्यपि, वैज्ञानिकहरूले अहिले नै अल्जाइमरको जोखिम मापन गर्न सर्वसाधारणलाई नियमित जीन परीक्षण गर्न सिफारिस भने गरेका छैनन्। यसका लागि अझ ठूलो र विविध समूहमा थप अनुसन्धान आवश्यक रहेको उनीहरूको भनाइ छ।