काठमाडौं । चीनमा पछिल्लो समय धेरैजसो कर्मचारीहरू कार्यस्थलका कारण हुने शारीरिक र मानसिक ह्रास अर्थात् ‘अफिस एजिङ’ बाट बच्न सामाजिक सञ्जालमा विभिन्न उपायहरू साझा गरिरहेका छन्। कार्यकक्षमै सनस्क्रिन लगाउने, अनुहार पूर्ण रूपमा ढाक्ने मास्क प्रयोग गर्नेदेखि लिएर आफ्नो टेबलमै छाता ओढ्नेसम्मका उपायहरू उनीहरूले अपनाउन थालेका छन्।

हालै पूर्वी चीनको जियाङ्सु प्रान्तका एक ‘रेडनोट’ प्रयोगकर्ताले जागिर सुरु गरेको एक महिनामै आफ्नो छालाको रङ कालो भएको र आँखामा निरन्तर तनाव महसुस हुन थालेको अनुभव साझा गरेका थिए। उनको यो पोस्टलाई धेरै मानिसहरूले समर्थन गर्दै आफ्ना अनुभवहरू सेयर गरेका छन्।

अर्की एक प्रयोगकर्ताले बिदामा बस्दा आफ्नो छाला पुनः गोरो र सफा भएको अनुभव सुनाइन् भने अर्का एक व्यक्तिले साझा कार्यकक्षमा हुने ‘सेकेन्ड ह्यान्ड स्मोकिङ’ (अरूले खाएको चुरोटको धुवाँ) प्रति असन्तुष्टि जनाए।

यसको प्रतिवादस्वरूप केही कर्मचारीहरूले कार्यकक्षभित्रै आफ्नै टेबलमा छाता राख्ने, घामबाट बच्ने टोपी वा अनुहार ढाक्ने मास्क लगाउने र अनुहार तथा हातमा भारी मात्रामा सनस्क्रिन प्रयोग गर्न थालेका छन्।

लाइटिङ डिजाइनर योकीले एक चिनियाँ सञ्चारमाध्यमलाई बताए अनुसार कार्यालयहरूमा कर्मचारीलाई सतर्क र सक्रिय राख्न तथा उत्पादकत्व बढाउनका लागि प्रायः ‘कुल-टोन्ड’ लाइटहरूको प्रयोग गरिन्छ।

यद्यपि, प्रकाश त केवल कार्यस्थलको खराब वातावरणसँग जोडिएको एउटा सानो पाटो मात्र हो।

सुक्खा हावा, धुलो भरिएका भेन्टिलेसन प्रणाली र कार्बन डाइअक्साइडको उच्च मात्राले गर्दा लामो समयसम्म काम गर्दा हुने शारीरिक असुविधा र मानसिक थकानलाई अझ बढाउने गर्दछ।

सन् १९८० को दशकमा विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले कुनै निश्चित रोग पत्ता नलागे तापनि भवनभित्र लामो समय बिताउँदा देखिने विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूलाई ‘सिक बिल्डिङ सिन्ड्रोम’ को नाम दिएको थियो।

यी लक्षणहरूमा टाउको दुख्ने, नाक बन्द हुने, छाला सुक्खा हुने, घाँटी खसखसाउने, थकान महसुस हुने र एकाग्रतामा कमी आउने जस्ता समस्याहरू पर्दछन्। यस्ता समस्याहरू भवनभित्र लामो समय बस्दा बढ्दै जाने र बाहिर निस्किएपछि स्वतः कम भएर जाने गर्दछन्।

आधुनिक वास्तुकला र ऊर्जा बचतका उपायहरूसँगै यो सिन्ड्रोम देखा परेको हो। तातो वा चिसो बनाउने खर्च घटाउनका लागि धेरैजसो भवनहरूलाई पूर्ण रूपमा ‘एयरटाइट’ (हावा ओहोरदोहोर नहुने) बनाइयो, जसले गर्दा अन्जानमै ताजा हावाको बहाव सीमित हुन पुग्यो।

सन् २००८ को एक अध्ययनमा भारतीय सामाजिक औषधि विद्वान सुमेधा जोशीले ‘सिक बिल्डिङ सिन्ड्रोम’ लाई घट्दो उत्पादकत्व र कर्मचारीहरूको अनुपस्थितिसँग जोड्दै भेन्टिलेसनमा सुधार, नियमित विश्राम र कार्यस्थलको तनाव घटाउने रणनीतिहरू अपनाउन सुझाव दिएकी थिइन्।

सामाजिक सञ्जालमा कार्यस्थलको वातावरणलाई लिएर सुरु भएको यो चिन्ता अहिले स्वास्थ्यबाट रूप-सौन्दर्यतर्फ मोडिएको छ।

‘टिकटक’ मा भाइरल भइरहेको एक ट्रेन्डले काम सुरु गर्दा र केही घण्टापछिको तस्बिर बीचको अन्तरलाई उजागर गर्दछ: बिहानको समयमा मिलेको मेक-अप र चम्किला आँखाहरू साँझसम्म पुग्दा तेल तैरिएको कपाल, निस्तेज छाला र सुन्निएको अनुहारमा परिणत हुने गरेका छन्।

चिनियाँ इन्टरनेट प्रयोगकर्ताहरूले लामो समयसम्म बसिरहने बानीका कारण घाँटी अगाडि ढल्कने र काँध कुप्रो पर्ने समस्या देखिएको बताएका छन् भने केहीले काम गर्दा निरन्तर निधार खुम्च्याउने बानीले अनुहारमा ‘सोच्ने धर्साहरू’ बसेको भन्दै ठट्टा समेत गरेका छन्।

एक नेटीजनले प्रश्न गर्दै लेखेका छन्, “म हरेक दिन अफिसमा उमेरभन्दा बढी वृद्ध भइरहेको छु। कम्पनीले मेरो श्रमको भुक्तानी त गर्छ, तर मेरो सौन्दर्य र स्वास्थ्यको भरपाई कसले गर्छ?”

चीनमा केही कर्मचारीहरूले कार्यस्थलमै आफ्नै किसिमका आत्म-हेरचाहका उपायहरू खोजिरहेका छन्। उनीहरू चियाका खाली कपहरूलाई अस्थायी ‘ह्युमिडिफायर’ (हावामा ओसढाँचा बढाउने यन्त्र) को रूपमा प्रयोग गरिरहेका छन् भने चिन्ता र तनाव कम गर्न टेबलमा ढुङ्गा वा आँपको कोयाजस्ता अनौठा ‘पेट्स’ राखेर सुम्सुम्याउने गर्छन्।

यी अस्थायी उपायहरूको पछाडि कार्यस्थलको अवस्था र अत्यधिक लामो कामको समयप्रतिको गहिरो चिन्ता लुकेको छ।

तथ्याङ्क अनुसार गत मे महिनासम्म चीनमा साताको औसत काम गर्ने समय ४८.२ घण्टा पुगेको थियो, जुन कानुनी सीमा ४४ घण्टाभन्दा बढी हो।

एक अनलाइन पर्यवेक्षकले सटीक टिप्पणी गर्दै लेखेका छन्: “राम्रो कार्यालय कुनै सुविधा वा उपहार होइन, यो एक मौलिक अधिकार हो। मानिसहरूले कार्यस्थललाई रूपान्तरण गर्नुपर्छ, केवल क्युबिकलका निर्जीव पुर्जामा सीमित हुनु हुँदैन।”