काठमाडौं । स्विट्जरल्यान्डमा तीव्र गतिमा पग्लिरहेका हिमनदीहरू (ग्लेशियर) लाई जोगाउन वैज्ञानिकहरूले एउटा नयाँ उपाय परीक्षण गरेका छन्। उनीहरूले पश्चिमी स्विट्जरल्यान्डको त्सानफ्लूरोन हिमनदीमा भेडाको ऊनबाट बनेका दुई वटा कम्बल (चादर) ओछ्याएका छन्। ग्रीष्मयाममा ऊनका यी तानहरूले हिउँ पग्लिनबाट रोक्न सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने कुरा वैज्ञानिकहरू हेर्न चाहन्छन्।

हिमनदीको हिउँलाई तीव्र घाम र गर्मीबाट जोगाउन यसअघि नै विशेष प्रकारका ‘सिन्थेटिक’ तानहरूको प्रयोग गरिँदै आइएको छ। यी तानहरूले सूर्यको किरणलाई फर्काइदिन्छन्, जसले गर्दा हिउँसम्म कम गर्मी पुग्छ। तर ती तानहरू प्लास्टिकबाट बनेका हुन्छन् र तिनबाट साना प्लास्टिकका रेसाहरू अर्थात् ‘माइक्रोफाइबर’ निस्कन सक्ने खतरा रहन्छ। त्यसैले वैज्ञानिकहरूले अब उन जस्ता प्राकृतिक विकल्पको परीक्षण गरिरहेका हुन्।

यो प्रयोग ‘किप इट वुल’ परियोजनाअन्तर्गत भइरहेको छ। यसलाई समिट फाउन्डेसन र युनिभर्सिटी अफ लोसानले संयुक्त रूपमा सञ्चालन गरिरहेका छन्। यो प्रयोगको अर्को उद्देश्य स्विट्जरल्यान्डमा खेर गइरहेको भेडाको उनलाई प्रयोगमा ल्याउनु पनि हो।

गत जुन महिनामा वैज्ञानिकहरूले त्सानफ्लूरोन हिमनदीको करिब २०० वर्ग मिटर क्षेत्रमा उनबाट बनेका दुई वटा तानहरू ओछ्याएका थिए। तिनलाई स्विट्जरल्यान्डकै ‘फिसोलिन’ नामक कम्पनीले तयार पारेको हो। पूरै गर्मीयामभरि वैज्ञानिकहरूले यी तानहरूको तुलना सिन्थेटिक तानहरूसँग गरिरहेका छन्। दुवै प्रकारका तानमुनि हिउँ कति पग्लियो भन्ने कुरा अनुसन्धान टोलीले हरेक दुई हप्तामा अवलोकन गरिरहेको छ।

प्रारम्भिक नतिजाहरू निकै उत्साहजनक आएका छन्। वैज्ञानिकहरूका अनुसार उनबाट बनेका तानहरूले हिउँ पग्लिनबाट रोक्न सिन्थेटिक तानहरूले जस्तै प्रभावकारी काम गरेका छन्। अर्थात् उनले उनीहरूको अपेक्षाभन्दा उत्कृष्ट नतिजा दिएको छ।

यस प्रयोगको एउटा मुख्य कारण स्विट्जरल्यान्डमा उन खेर जानु पनि हो। प्रतिवेदन अनुसार त्यहाँ हरेक वर्ष भेडाबाट निकालिने करिब ४० देखि ७० प्रतिशत उन प्रयोगमा नआई फ्याँकिने गरिन्छ। यदि यो उनलाई हिमनदी जोगाउन प्रयोग गर्न सकियो भने खेर गइरहेको वस्तुको पुनःप्रयोग हुन सक्छ। उन एक प्राकृतिक वस्तु हो, जुन समयक्रमसँगै आफैँ माटोमा मिल्छ । जब कि सिन्थेटिक तानहरू प्लास्टिकबाट बनेका हुन्छन्।

परियोजनामा संलग्न वैज्ञानिकहरूले हिमनदीको चिसो र ओसिलो वातावरणमा उनका तानहरू कति समयसम्म टिकिरहन्छन् भन्ने कुराको पनि अवलोकन गरिरहेका थिए। सुरुमा उन धेरै समय नटिक्ने हो कि भन्ने डर उनीहरूमा थियो। तर परीक्षणका क्रममा उनका तानहरू सोचेभन्दा बढी टिकाउ निस्किए।

टोलीलाई यसको कार्यशैली पनि प्रभावकारी लागेको छ। यद्यपि यी प्रारम्भिक नतिजा मात्र हुन् र आगामी दिनमा पनि यो प्रयोगको थप जाँच गरिनेछ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार उनका तानहरू हिमनदी पग्लिने समस्याको पूर्ण समाधान भने होइनन्।

यिनको प्रयोग हिमनदीका केही निश्चित अंशलाई केही समयका लागि जोगाउन मात्र गर्न सकिन्छ। स्विट्जरल्यान्डका हिमनदीहरूको कुल क्षेत्रफलको करिब ०.०२ प्रतिशत भागमा मात्र यस्ता तानहरू ओछ्याउने गरिन्छ। त्यसैले सम्पूर्ण हिमनदीमा यसको ठूलो असर पर्न सक्दैन।

हिमनदीहरूलाई दीर्घकालीन रूपमा जोगाउनका लागि विश्वले हरितगृह ग्याँस (ग्रीनहाउस ग्याँस) को उत्सर्जन घटाउनै पर्छ। कोइला, खनिज तेल र ग्यास जस्ता इन्धनको प्रयोग कम गर्नु पनि अति आवश्यक छ। उनका तानहरूले हिउँलाई केही हदसम्म जोगाउन त सक्छन्, तर बढ्दो तापक्रम नियन्त्रण गर्नु नै हिमनदीहरूलाई जोगाउने वास्तविक र दिगो उपाय हो।