काठमाडौं । १४ अगस्ट २००५, बिहानको समय थियो। हेलियोस फ्लाइट साइप्रसको लार्नाकाबाट चेक गणतन्त्रको प्राग जाने तयारीमा थियो। तर बीचमा उसले ग्रीसको एथेन्समा रोकिने स्टपओभर थियो। यो उडान बिहान करिब ९ बजे उडेको थियो । त्यतिबेला विमानमा ११५ यात्रु र ६ जना चालक दलका सदस्य थिए ।

यसलाई ५८ वर्षीय जर्मन पाइलट हान्स जुर्गेन मर्टेनले उडाएका थिए । जसको कुल १६ हजार ९०० उडान घण्टाको अनुभव थियो। उनीसँगै को-पाइलट ५१ वर्षीय पाम्पोस चारलाम्बोस पनि थिए, जसलाई ७ हजार ५४९ उडान घण्टाको अनुभव थियो। साथमा एंड्रियास प्रोड्रोमो फ्लाइट अटेन्डेन्टको रूपमा कमाण्ड ह्यान्डल गर्दै थिए।

डेली मेलका अनुसार टेक अफ भएको १२ मिनेटपछि अर्थात ९ बजेर १२ मिनेटमा विमान १२ हजार ४० फिटको उचाइमा पुग्यो । यो उचाइमा पुगेपछि अचानक उडानमा अलार्म बज्न थाल्यो । जब यो अलार्मको जाँच गरियो, यो टेकअफ कन्फिगरेसन वार्निङ अलार्म थियो, जुन देखेपछि दुबै पाइलटहरू स्तब्ध भए।

त्यो किनभने विमान जमिनमा हुँदा र उड्न तयार नभएको बेला मात्र टेकअफ कन्फिगरेसन अलार्म बज्छ। यस्तो अवस्थामा १२ हजार फिटभन्दा बढी उचाइमा अलार्म बज्नुको कारण दुवै पाइलटले बुझ्न सकेनन् ।

अवस्थाको गम्भीरता देखेर दुवैले एयर ट्राफिक कन्ट्रोलमा सम्पर्क गरे । जब पाइलटहरूले एटीसीलाई यो सबै बताइरहेका थिए, त्यही बेला विमानको ककपिट प्यानलमा रहेका धेरै अलार्महरू एकैसाथ बज्न थाले। यी आवाजहरूका कारण पाइलटको आवाज एटीसीसम्म राम्ररी पुगेन।

यससँगै विमानको मास्टर कसन अलार्म पनि बज्न थाल्यो । जसको मतलब विमानका धेरै प्रणालीहरू एकैसाथ ओभरहिट भएका थियो। त्यसपछि दुवै पाइलटको समस्या बढ्दै जान थाल्यो । उनीहरुले के भइरहेको छ भन्ने केही बुझ्न सकेनन् ।

यो सबै थाहा पाएपछि विमानमा अराजकताको माहौल भयो । चालक दलका सदस्यहरूले यात्रुहरूलाई शान्त पार्न लगातार प्रयास गरिरहेका थिए। केहीबेरमै यात्रुलाई सास फेर्न गाह्रो हुन थाल्यो । त्यसपछि अक्सिजन मास्क स्वतः तल आयो। यस क्रममा विमान १८ हजार फिटको उचाइमा थियो ।

पाइलटहरूले आफ्नो समस्या बताउन बारम्बार एटीसीलाई सम्पर्क गर्ने प्रयास गरिरहेका थिए। तर उनीहरूको कुरा एटीसीसम्म पुग्न सकेन। त्यसपछि उनीहरूको एटीसीसँगको सम्बन्ध पनि पूर्ण रूपमा टुट्यो । एटिसीले पनि उनीहरूलाई सम्पर्क गर्ने प्रयास गरेको थियो । तर उनीहरूले कुनै जवाफ पाएनन् ।

प्लेन लगातार माथि तिर गइरहेको थियो। सामान्यतया यो रुटमा उडान १ घण्टा ४५ मिनेट लाग्छ। यसको मतलब यो विमान बिहान १०.४५ बजे एथेन्स एयरपोर्टमा अवतरण हुने थियो । ९:२३ मा, विमान ३४ हजार फिटको उचाइमा थियो।

त्यसपछि बिहान ९.३७ मा यो विमान एथेन्सको उडान सूचना क्षेत्रमा पुग्यो । १०:१२ देखि १०:५० सम्म एथेन्स एटीसी टोलीले रेडियो नियन्त्रण मार्फत पाइलटलाई सम्पर्क गर्ने प्रयास गरिरहे। तर उनीहरूले कुनै जवाफ पाएनन् । अब १०:४५ बजिसकेको थियो। तर विमान अझै अवतरण भएको थिएन।

केही भएको हुनसक्ने डरले ग्रीसका अधिकारीहरूले आफ्ना दुई उत्कृष्ट एफ-१६ लडाकु विमानहरू विमान खोज्न पठाए। केही समय भित्र यी लडाकु विमानहरूले हेलियोस उडान फेला पारे। यी मध्ये एउटा लडाकु विमान भित्र के भइरहेको छ भन्ने हेर्न यस विमानको धेरै नजिक पनि आएको थियो।

उनीहरूले विमानमा को-पाइलटको सिटमा कोही नबसेको देखे । जबकि मुख्य पाइलट आफ्नो सिटमा बेहोस अवस्थामा थिए । त्यसपछि यो लडाकु विमान फिर्ता भयो। तर लडाकु विमानका पाइलटका लागि अचम्मको कुरा यो थियो कि कुनै पनि यात्रुले उनीहरूलाई हेरेनन् । उनीहरूले कुनै यात्रुबाट कुनै प्रतिक्रिया पाएनन् ।

बिहान करिब ११.४९ बजे लडाकु विमानका पाइलटले एकजना व्यक्तिलाई केबिनबाट ककपिटतर्फ गइरहेको देखे । त्यसपछि उनी केही बेरमै पाइलटको सिटमा बसेको देखियो । उक्त व्यक्तिलाई देखेर लडाकु विमानका पाइलटहरूले सङ्केत दिए र अवस्थाबारे जान्न चाहे ।

यो व्यक्तिले लडाकु विमानका पाइलटहरूलाई पनि केही भन्न चाहन्थे। तर उनले केही भन्न सकेनन् । त्यसपछि विमानको बायाँ इन्जिनले काम गर्न छोड्यो। त्यसपछि विमान बायाँतिर झुकेर तीव्र गतिमा खस्न थाल्यो ।

पाइलटको सिटमा बसेका व्यक्तिले विमानलाई नियन्त्रण गर्न खोजिरहेका थिए तर असफल भए । त्यसपछि १२ बजे उडानको दाहिनेतर्फको इन्जिनले पनि काम गर्न छाड्यो । अनि विमानले नियन्त्रण पूर्ण रूपमा गुमायो। त्यसपछि १४.०४ मिनेटमा विमान एथेन्सबाट ४० किलोमिटर टाढा ग्रामेटिको हिल्स नजिकै दुर्घटनाग्रस्त भयो। उक्त दुर्घटनामा विमानमा सवार सबैको मृत्यु भएको थियो ।

यो सबै देखेर लडाकु विमानका पाइलटहरु छक्क परे । किनभने यो विमान उनीहरूको आँखा अगाडि दुर्घटनाग्रस्त भयो। त्यसपछि यो विमान दुर्घटनाको खबर ग्रीसमा आगोझैँ फैलियो । तत्कालै उद्धार कार्य सुरु गरिएको थियो । सबै १२१ जनाको शव फेला पारिएको थियो। तर दुर्घटनामा मृत फेला परेका केही व्यक्तिको पोस्टमार्टम गर्दा निकै डरलाग्दो कुरा बाहिर आयो ।

विमानमा उपस्थित पाइलटसहित लगभग सबैको मृत्यु पहिल्यै भइसकेको पाइएको थियो । त्यसैले अब यहाँ सबैभन्दा ठूलो प्रश्न यो थियो कि जब दुबै पाइलटको दुई घण्टा अगाडि मृत्यु भएको थियो, तब विमानको नियन्त्रण कसले गरेको थियो ?

अनुसन्धानमा पाइलटको मृत्युपछि फ्लाइट अटेन्डेन्ट एन्ड्रियास प्रोड्रोमोले विमान ह्यान्डल गरिरहेको पाइएको थियो । किनभने अन्तिम पटक एन्ड्रियासको आवाज एटीसीले सुनेको थियो। करिब ५ मिनेटपछि उनले मेडे मेडे भन्दै सहयोगको लागि अनुरोध गरेका थिए ।

एन्ड्रियाससँग बेलायतको व्यावसायिक पाइलटको लाइसेन्स थियो। तर उनीसँग बोइङ ७३७ जस्तो विमान नियन्त्रण गर्ने पर्याप्त अनुभव थिएन । तर यसका बावजुद उनले विमानलाई घना जनसंख्याबाट टाढा लैजान सफल भए। यो विमान घना जनसंख्या भएको क्षेत्रमा दुर्घटनाग्रस्त भएको भए धेरै क्षति हुने थियो ।

विज्ञहरुले घटनाको कारण जान्न अनुसन्धान थाले । विमान किन बायाँ तर्फ झुकेको थियो भन्नेबारेमा विमानको देब्रेपट्टिको इन्धन सकिएको पाइएको थियो । तर यो दुर्घटनाको मूल कारण अझै पत्ता लाग्न सकेको थिएन । त्यसपछि एक अनुसन्धान अधिकारीको नजर कन्ट्रोल प्यानलको बटनमा पर्यो। यो बटन विमानको दबाब सेट गर्ने थियो। यो बटन हेरेर अनुसन्धान अधिकारीले यो दुर्घटना कसरी भयो भन्ने सबै बुझे ।

वास्तवमा, प्रेसराइज बटनले सम्पूर्ण जहाजमा हावाको चाप नियन्त्रण गर्दछ। जसका कारण बाहिरका इन्जिनहरूले बिस्तारै बाहिरी हावा भित्र पठाइरहन्छन्। जसले गर्दा विमान भित्र बसेका मानिसहरूले अक्सिजन पाउन सक्छन् । सामान्यतया यो बटन स्वचालित मोडमा मात्र राखिएको हुन्छ। कहिलेकाहीँ यो म्यानुअली पनि गरिन्छ, तर यस्तो बेला पाइलट र को-पाइलटले यसको ख्याल राख्नुपर्छ।

वास्तवमा, जब यो विमान आफ्नो नियमित मर्मतको लागि गएको थियो, त्यहाँका मर्मतकर्मीहरूले यसको प्रेसराइजेशन बटन म्यानुअल मोडमा राखेका थिए । विमान उडाउँदा दुवै पाइलटले बटन अटोमेटिक मोडमा नभएको याद गरेनन् । यो म्यानुअल मोडमा थियो । जसका कारण बिस्तारै विमानमा अक्सिजनको मात्रा कम हुन थाल्यो र विमानमा बसेका मानिसहरुको बेचैनी बढ्न थाल्यो ।

उनीहरूले सास फेर्न सकेनन् । पाइलटहरूले यसको कारण जान्न खोजे तर उनीहरूले यो बटनमा ध्यान दिएनन्। त्यसपछि ककपिटमा अक्सिजनको मात्रा पनि घट्यो जसका कारण दुवै पाइलट बेहोस भए । त्यही क्रममा सबै यात्रु र चालक दलका सदस्यहरू पनि बिस्तारै बेहोस हुन थाले । त्यसपछि अक्सिजनको अभावमा मानिसको मृत्यु भयो ।

विमान अटो पाइलट मोडमा एथेन्सतर्फ गयो । तर एक जना अझै जिउँदै थिए । उनी फ्लाइट अटेन्डेन्ट एन्ड्रियास प्रोड्रोमो थिए। वास्तवमा, एन्ड्रियास एक स्कुबा डाइभर पनि थिए। त्यही भएर लामो समयसम्म सास रोकिराखेको उनको अनुभव थियो । तर, अक्सिजनको अभावका कारण केही समयपछि उनको अवस्था पनि बिग्रन थाल्यो । तैपनि उनले विमानलाई नियन्त्रण गर्ने प्रयास गरे। तर दुर्भाग्यवश उनी यसमा सफल हुन सकेनन् र विमान दुर्घटनाग्रस्त भयो ।

यो घटना भएको १५ महिनापछि ग्रीसका अधिकारीले घटनाको प्रतिवेदन पेश गरेका थिए । जसमा यो घटनाको लागि एउटा बटन मात्र जिम्मेवार रहेको बताइएको छ। त्यो विमानको प्रेसराइज बटन थियो। यो बटन अटो मोडमा बसेको भए दुर्घटना हुने थिएन ।