काठमाडौँ ।  मानव शरीरको सबैभन्दा संवेदनशील अङ्ग मस्तिष्क मा कोषहरूको असामान्य वृद्धि हुनु वा अनावश्यक मासुको डल्लो पलाउनु नै ब्रेन ट्युमर हो। स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार, समयमै यसको पहिचान हुन सकेमा उपचार सम्भव छ। तर, धेरैजसो मानिसहरूले यसका प्रारम्भिक लक्षणहरूलाई सामान्य ठानेर बेवास्ता गर्दा रोग जटिल अवस्थामा पुग्ने गरेको छ।

ब्रेन ट्युमरका मुख्य लक्षणहरू, कारण र यसबाट बच्ने उपायबारे विज्ञहरूको सुझाव यस्तो छ:

१. प्रमुख प्रारम्भिक लक्षणहरू

मस्तिष्कको कुन भागमा ट्युमर छ र त्यसको आकार कत्रो छ भन्ने कुराले लक्षणहरू निर्धारण गर्छ। तथापि, केही सामान्य र प्रारम्भिक लक्षणहरू निम्न हुन्:

• बिहान बढी टाउको दुख्नु: टाउको दुख्नु ब्रेन ट्युमरको सबैभन्दा पहिलो र सामान्य लक्षण हो। सुरु-सुरुमा बिहान उठ्ने बेला टाउको बढी दुख्ने र पछिपछि लगातार दुख्ने गर्छ। खोक्दा, हाच्छिउँ गर्दा वा ब्यायाम गर्दा यो दुखाइ अझ बढ्न सक्छ।

• अस्पष्ट वाकवाकी र बान्ता: कुनै अन्य कारण (जस्तै ग्यास्ट्रिक वा अपच) बिना नै लगातार वाकवाकी लाग्नु वा बान्ता हुनु, विशेष गरी बिहानको समयमा यस्तो हुनु ट्युमरको संकेत हुन सक्छ।

• रिङ्गटा लाग्नु र शरीरको असन्तुलन: यदि ट्युमर सेरिबेलम (मस्तिष्कको सानो दिमाग भनिने भाग) मा छ भने यसले शरीरको सन्तुलन बिगार्छ। हिँड्दा हिँड्दै सन्तुलन गुमेर ढल्ने वा रिङ्गटा लाग्ने समस्या हुन्छ।

• दृष्टि र बोलीमा समस्या: आँखा धमिलो देखिने, एउटा वस्तुलाई दुईवटा देखिने वा अचानक बोली लटपटिने, शब्दहरू सम्झिन गाह्रो हुने जस्ता समस्या देखिन सक्छन्।

• हात-खुट्टामा ऐठन वा कमजोरी: शरीरको कुनै एक भाग वा हात-खुट्टा अचानक कमजोर भएको महसुस हुनु, झमझमाउनु वा प्यारालाइसिस (पक्षघात) भए जस्तो हुनु।

• अचानक छारे रोग (Seizures) वा मुर्छा पर्नु: पहिले कहिल्यै छारे रोगको समस्या नभएका वयस्क व्यक्तिमा अचानक बेहोस हुने, शरीर काम्ने वा मुर्छा पर्ने समस्या देखिएमा ढिला नगरी चिकित्सक कहाँ जानुपर्छ।

२. ब्रेन ट्युमरका प्रकार र कारणहरू:

विज्ञहरूका अनुसार ब्रेन ट्युमर मुख्यतया दुई प्रकारका हुन्छन्:

1. बेनाइन (Benign): यो क्यान्सर नहुने र ढिलो बढ्ने ट्युमर हो। तर, मस्तिष्कको संवेदनशील ठाउँमा दबाब दिएमा यसले पनि गम्भीर समस्या ल्याउन सक्छ।

2. म्यालिग्नेन्ट (Malignant): यो क्यान्सरजन्य र तीव्र गतिमा फैलने घातक ट्युमर हो।

कारणहरू: ब्रेन ट्युमर हुनुको ठोस कारण अझै पूर्ण रूपमा पत्ता लागिसकेको छैन। यद्यपि, वंशाणुगत कारण (Genetics), उच्च स्तरको विकिरण (Radiation) को प्रभाव, र प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर हुनुलाई यसका मुख्य जोखिम कारक मानिन्छ।

३. पहिचान र उपचार विधि:

विज्ञहरुका अनुसार “टाउको दुखाइ सधैं सामान्य हुँदैन। यदि माथि उल्लेखित लक्षणहरू लगातार देखिएमा तुरुन्तै न्यूरोलोजिस्ट वा न्यूरोसर्जनसँग परामर्श लिनुपर्छ।”

चिकित्सकहरूले ब्रेन ट्युमर पहिचान र उपचारका लागि निम्न प्रक्रियाहरू अपनाउँछन्:

• निदान (Diagnosis): शारीरिक र स्नायु परीक्षणपछि टाउकोको एमआरआई वा सिटी स्क्यानमार्फत ट्युमर भए/नभएको र त्यसको सही स्थान पत्ता लगाइन्छ। कहिलेकाहीँ ट्युमरको प्रकृति बुझ्न बायोप्सी पनि गरिन्छ।

• उपचार (Treatment): ट्युमरको आकार, प्रकार र स्थान हेरेर उपचार तय गरिन्छ। यसमा मुख्य रूपमा शल्यक्रिया मार्फत ट्युमर निकालिन्छ। यसबाहेक रेडिएसन थेरापी, किमोथेरापी वा अत्याधुनिक स्टेरियोट्याक्टिक रेडियोसर्जरी प्रविधिबाट पनि उपचार गरिन्छ।

मस्तिष्क शरीरको नियन्त्रण केन्द्र भएकाले यसमा देखिने साना परिवर्तनलाई पनि हेलचेक्र्याइँ गर्नु हुँदैन। प्रारम्भिक अवस्थामै रोगको पहिचान भएमा सफल उपचारको सम्भावना निकै उच्च रहन्छ।