काठमाडौं । अमेरिका र इरानबीच सम्भावित परमाणु सम्झौताका लागि तीव्र कूटनीतिक प्रयास भइरहेका बेला अमेरिकी गुप्तचर निकायहरूले एक सनसनीपूर्ण र डरलाग्दो चेतावनी जारी गरेका छन्।

प्रतिष्ठित अमेरिकी सञ्चारमाध्यम सीएनएनले रक्षा र गुप्तचर स्रोतहरूलाई उद्धृत गर्दै सार्वजनिक गरेको एक विशेष प्रतिवेदन अनुसार, हालैको सैन्य टकराव र युद्धपछि इरान पहिलेको तुलनामा गुणात्मक रूपमा झन् बढी शक्तिशाली र रणनीतिक रूपमा सुदृढ भएर उदाएको छ।

अमेरिकी गुप्तचर अधिकारीहरूको नयाँ मूल्याङ्कन प्रतिवेदन अनुसार, इरानले अब चाहेको समयमा ‘आफ्नो इच्छा अनुकूल’ विश्वकै सबैभन्दा संवेदनशील तेल आपूर्ति मार्ग मानिने होर्मुज जलडमरू पूर्ण रूपमा ठप्प पार्न सक्ने क्षमता प्रमाणित गरिसकेको छ।

गुप्तचर प्रतिवेदनसँग प्रत्यक्ष रूपमा परिचित तीनवटा उच्च स्रोतहरूका अनुसार, यस युद्धले इरानलाई विश्वव्यापी अर्थतन्त्रलाई ठूलो धक्का दिन सक्ने र आपूर्ति शृङ्खला ध्वस्त पार्न सक्ने एउटा नयाँ, अभूतपूर्व र अत्यन्त शक्तिशाली सामरिक क्षमता सुम्पेको छ।

प्रतिवेदनमा एक जना वरिष्ठ अमेरिकी गुप्तचर अधिकारीको भनाइ उद्धृत गर्दै भनिएको छ, “हामीले व्यावहारिक रूपमा होर्मुज जलडमरूको साँचो (नियन्त्रण) इरानको हातमा सुम्पिदिएका छौँ, जुन उनीहरूका लागि कुनै पनि परमाणु हतियारभन्दा बढी शक्तिशाली साबित भएको छ।”

अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार इरानले विकास गरेको यो सामुद्रिक नाकाबन्दीको रणनीति र चोकपोइन्टहरूमाथिको पकड कुनै परम्परागत आणविक बमभन्दा पनि बढी घातक र प्रभावकारी देखिएको छ, किनकि यसले विना विनाश सिधै पश्चिमी मुलुकहरू र वैश्विक बजारको अर्थतन्त्रको मेरुदण्डमा प्रहार गर्न सक्छ।

इरानले आफ्नो विशाल नौसैनिक मिसाइल भण्डार, उन्नत समुद्री सुरुङहरू, तीव्र गतिका आक्रमणकारी डुङ्गाहरू र अभेद्य भूमिगत सैन्य पूर्वाधारको बलमा नाकाबन्दी प्रभावकारी बनाउन सकिने पाठ यसै युद्धबाट सिकेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। यसका साथै कतार र संयुक्त अरब इमिरेट्स जस्ता खाडीका तेल उत्पादक राष्ट्रहरूमाथि दबाब बढाउने इरानको रणनीति समेत सफल देखिएको छ।

सीएनएनको प्रतिवेदनले अर्को सबैभन्दा गम्भीर खतराको समेत खुलासा गरेको छ। यदि हाल अमेरिका र इरानबीच भइरहेको सम्झौता वा परमाणु वार्ता कुनै पनि कारणले भङ्ग भएमा, इरानले वैकल्पिक मोर्चा खोल्ने तयारी गरेको छ।

गुप्तचर निकायहरूको विश्लेषण अनुसार, इरानले यमनमा रहेका आफ्ना समर्थक हुथी विद्रोहीहरू मार्फत रेड सी (लाल सागर) को प्रवेशद्वार मानिने रणनीतिक ‘बाब–अल–मन्देब जलडमरू’ मा समेत गम्भीर सङ्कट पैदा गर्न सक्छ।

यदि होर्मुज र बाब–अल–मन्देब दुवै जलडमरूहरू एकैसाथ ठप्प पारिएमा विश्वको झण्डै ३५ प्रतिशतभन्दा बढी सामुद्रिक व्यापार र तेल आपूर्ति ठप्प हुनेछ। यसले गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा इन्धनको हाहाकार मच्चिने र विश्वव्यापी रूपमा अकासिँदो महँगी नियन्त्रण बाहिर जाने चेतावनी विज्ञहरूले दिएका छन्।

सीएनएनका अनुसार, अमेरिकी अधिकारीहरूभित्रै पनि युद्धको सुरुवाती चरणमा ट्रम्प प्रशासनले इरानको नाकाबन्दी गर्ने दृढता र क्षमतालाई कम आँकेको भन्दै तीव्र आलोचना हुन थालेको छ। इरानले यस क्षमतालाई भविष्यमा अमेरिकासँग हुने जुनसुकै वार्तामा पनि सबैभन्दा ठूलो ‘बार्गेनिङ चिप’ (दाउपेचको हतियार) का रूपमा प्रयोग गर्ने निश्चित छ।

आगामी शुक्रबार दुई देशबीच जलमार्ग खुला गर्ने र प्रतिबन्धहरू खुकुलो पार्ने विषयमा एक प्रारम्भिक रूपरेखा सम्झौतामा हस्ताक्षर हुने तयारी भइरहेको भए तापनि अन्तर्राष्ट्रिय ढुवानी क्षेत्र र स्वतन्त्र विश्लेषकहरू भने अझै पूर्ण रूपमा विश्वस्त हुन सकेका छैनन्।

विश्वको सबैभन्दा ठूलो ढुवानी सङ्गठन ‘बिमको’ ले हालको सुरक्षा अवस्था अझै पनि अत्यधिक जोखिमपूर्ण रहेको र समुद्रमा बिछ्याइएका सुरुङहरू पूर्ण रूपमा नहटाएसम्म व्यापारिक जहाजहरूको आवतजावत पूर्ववत् अवस्थामा फर्किन गाह्रो हुने जनाएको छ। हाल झण्डै ११८ वटा तेल ट्याङ्करहरू पर्सियन खाडीमा अलपत्र अवस्थामा रहेको तथ्याङ्कले पनि यो सङ्कट कति गम्भीर छ भन्ने स्पष्ट पार्दछ।