काठमाडौं । “मेरी आमा मेरो अन्तिम संस्कारको तयारी गर्दै हुनुहुन्थ्यो।” यो भनाइ ती व्यक्तिको हो जो आज पनि जीवित छन् र जसले हालै मात्र इतिहास रचेका छन्। उनको नाम स्टल सोल्बाकेन हो।

५८ वर्षीय सोल्बाकेन नर्वेको राष्ट्रिय फुटबल टोलीका मुख्य प्रशिक्षक हुन्। उनको टोलीले आइतबार अमेरिकामा भइरहेको फुटबल विश्वकपमा सबैभन्दा ठूलो उलटफेर गर्दै पाँच पटकको विश्व च्याम्पियन ब्राजिललाई रोमाञ्चक खेलमा पराजित गरी प्रतियोगिताबाट बाहिर पठाएको थियो।

खेल सकिएपछि सोल्बाकेन आफ्नो परिवारलाई अँगालो हालेर रोए, जसको पछाडि एउटा विशेष कारण थियो। करिब २५ वर्षअघि, १३ मार्च २००१ मा उनको मुटुको धड्कन सात मिनेटसम्म बन्द भएको थियो। उनी २६ घण्टासम्म कोमामा समेत रहेका थिए।

इटालियन पत्रिका ‘ला ग्याजेटा डेलो स्पोर्ट’ सँगको कुराकानीमा उनले भनेका छन्, “मेरी आमा मलाई भेट्न आउँदै गर्दा उहाँलाई मेरो वास्तविक अवस्था थाहा थिएन। बाटोभरि उहाँले मेरो अन्तिम संस्कार कसरी गर्ने होला भन्ने मात्र सोचिरहनुभएको थियो।”

तर सोल्बाकेनले मृत्युलाई जिते र अगाडि बढेर नर्वेको दशकौँयताकै सबैभन्दा प्रतिभाशाली फुटबल पुस्ताको नेतृत्व गरे। उनको टोलीमा मार्टिन ओडेगार्ड (आर्सनल), अलेक्जेन्डर सोर्लोथ (एट्लेटिको मड्रिड) र टोलीका सबैभन्दा ठूला स्टार एर्लिङ हालान्ड (म्यानचेस्टर सिटी) जस्ता खेलाडीहरू सामेल छन्।

ब्राजिलविरुद्धको खेलमा हालान्डले दुई गोल गरे। यस विश्वकपमा उनले अहिलेसम्म सात गोल गरिसकेका छन्, जुन लियोनेल मेस्सी र किलियन एम्बाप्पेको बराबर हो। ब्राजिलमाथिको ऐतिहासिक जितपछि सोल्बाकेनले भने, “यो नर्वेको फुटबल इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो दिन हो।”

तर उनको यो असाधारण कथाको सुरुवात पनि ब्राजिलविरुद्धकै अर्को एउटा अविस्मरणीय जितसँग जोडिएको छ।

सन् १९९० को दशकमा स्टल सोल्बाकेन नर्वेका प्रमुख मिडफिल्डर थिए। त्यतिबेला तोरे आन्द्रे फ्लो र ओले गुनार सोल्स्क्यार जस्ता खेलाडीहरूसँगै नर्वेले लगातार दुई पटक (१९९४ र १९९८) विश्वकपका लागि क्वालिफाई गरेको थियो।

सन् १९९८ को विश्वकपमा सोल्बाकेन त्यस टोलीको हिस्सा थिए जसले समूह चरणको अन्तिम खेलमा तत्कालीन विश्व च्याम्पियन ब्राजिललाई २-१ ले हराएको थियो। त्यस जितको मद्दतले नर्वे पहिलो पटक विश्वकपको प्रि-क्वार्टरफाइनलमा पुगेको थियो, यद्यपि पछि उनीहरू इटालीसँग पराजित हुन पुगे। त्यतिबेलासम्म नर्वेको फुटबल इतिहासमा यसैलाई सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि मानिन्थ्यो।

सन् २००० मा ३३ वर्षको उमेरमा सोल्बाकेन डेनमार्कको क्लब एफसी कोपेनहेगनमा आबद्ध भए। १३ मार्च २००१ मा अभ्यास सत्रका क्रममा उनलाई अचानक हृदयघात भयो र उनी मैदानमै ढले। टोलीका चिकित्सक फ्र्याङ्क ओडगार्डले तुरुन्तै प्राथमिक उपचार सुरु गरेर एम्बुलेन्स बोलाए।

सात मिनेटसम्म उनको मुटुको धड्कन बन्द भएपछि उनलाई चिकित्सकीय रूपमा मृत घोषित गरिएको थियो। अस्पताल लैजाने क्रममा चिकित्सकहरूले उनलाई पुनर्जीवित गरे र त्यसपछि उनी २६ घण्टासम्म कोमामा रहे।

उनले पछि एउटा पडकास्टमा भनेका थिए, “मैले एउटा नीलो प्रकाश र त्यसपछि एउटा सुरुङ देखेँ। त्यतिबेला मलाई केही बेर अझै त्यहीँ बस्न मन लागेको थियो।” उनकी आमा त्यतिबेला नर्वेबाट कोपेनहेगन आउँदै थिइन्। यदि आफ्नो छोरा बाँचेन भने अन्तिम संस्कार कसरी गर्ने र यदि बाँचे पनि मस्तिष्कमा क्षति पुग्यो भने अगाडिको जीवन कस्तो होला भनी उनी चिन्तित थिइन्।

स्वास्थ्य परीक्षणका क्रममा उनलाई जन्मजात नै मुटुको समस्या रहेको पत्ता लाग्यो। चिकित्सकहरूले उनलाई व्यावसायिक फुटबल पूर्ण रूपमा छोड्न सल्लाह दिए। उनको शरीरमा पेसमेकर राखियो र ३३ वर्षको उमेरमा एक खेलाडीका रूपमा उनको खेल जीवन समाप्त भयो।

त्यसपछि सोल्बाकेनले प्रशिक्षक (कोचिङ) का रूपमा नयाँ यात्रा सुरु गरे। विगत २६ वर्षमा उनले डेनमार्क, इङ्गल्याण्ड र जर्मनीका क्लबहरूमा प्रशिक्षण दिए। एफसी कोपेनहेगनको प्रशिक्षकका रूपमा उनले ठूलो सफलता हासिल गरे। डिसेम्बर २०२० मा उनलाई नर्वेको राष्ट्रिय टोलीको मुख्य प्रशिक्षक नियुक्त गरियो। त्यतिबेला एर्लिङ हालान्ड र मार्टिन ओडेगार्ड जस्ता युवा स्टारहरू उदाउँदै थिए।

यद्यपि उनको टोली २०२२ को विश्वकप र २०२४ को युरोपेली च्याम्पियनसिपका लागि क्वालिफाई हुन सकेन, तर नर्वे फुटबल संघले उनीमाथि विश्वास कायम राख्यो। २०२६ को विश्वकप छनोटमा नर्वेले इटाली जस्ता धेरै बलिया टोलीहरूको सामना गर्नुपऱ्यो। टोलीले समूहका सबै आठ खेल जितेर सिधै विश्वकपका लागि छनोट भयो।

विश्वकपमा पनि नर्वेले आफ्नो उत्कृष्ट प्रदर्शन जारी राख्यो। समूह चरणमा फ्रान्सपछि दोस्रो स्थानमा रहेको नर्वेले नकआउट चरणमा पहिले आइभोरी कोस्ट र त्यसपछि ब्राजिललाई हराउँदै इतिहासमै पहिलो पटक विश्वकपको क्वार्टरफाइनलमा स्थान सुरक्षित गर्‍यो।

नर्वे फुटबल संघले सार्वजनिक गरेको एउटा भिडियोमा सोल्बाकेनले भनेका छन्, “यी खेलाडीहरूले नर्वेको फुटबलको इतिहास मात्र बदलेका छैनन्, बरु पूरा देशकै इतिहास बदलिदिएका छन्।” उनले थपे, “आज हामी जुन खुसी महसुस गरिरहेका छौँ, त्यही खुसी पूरा नर्वेले महसुस गरिरहेको छ। यहाँहरू सबैलाई धेरै-धेरै धन्यवाद।”

अहिले नर्वे पहिलो पटक विश्वकपको क्वार्टरफाइनलमा पुगिसकेको छ र यो उपलब्धिको पछाडि उसका प्रशिक्षकको असाधारण जीवन यात्रा उत्तिकै प्रेरणादायी छ। सोल्बाकेनले कुनै समय भनेका थिए, “जब म त्यो दिन मृत्युको मुखबाट बाँचेर फर्किएँ, अब म जीवनको जुनसुकै चुनौतीको पनि सामना गर्न सक्छु।” आज यो भनाइ उनको जीवन र फुटबल यात्रा दुवैमा पूर्ण रूपमा लागू भएको छ।