काठमाडौं । उत्तर कोरियाको सरकारी सञ्चारमाध्यममा सर्वोच्च नेता किम जोङ उनका नयाँ तस्बिरहरू सार्वजनिक भएका छन्।

यी तस्बिरहरूमा उनी ब्रेन ह्यामरेजका कारण निधन भएको अफवाह फैलिएको केही घण्टामै निकै स्वस्थ देखिन्छन्।

उत्तर कोरियाको सरकारी पत्रिका ‘रोडोङ सिनमुन’ ले यी तस्बिरहरू प्रकाशित गरेको हो।

तस्बिरहरूमा ४२ वर्षीय शासक किम जोङ उन आफ्नी छोरीका साथ लुगा तथा जुत्ताको प्रदर्शनी अवलोकन गरिरहेको देखिन्छन्।

अमेरिकामा बस्दै आएका चीनका एक असन्तुष्ट राजनीतिक कार्यकर्ताले बिना कुनै प्रमाण किमको निधन भएको दाबी गरेको केही घण्टामै यी तस्बिरहरू सार्वजनिक भएका हुन्।

ती कार्यकर्ताले किम कोमामा गएको, उपचारका लागि बेइजिङको एक अस्पतालमा भर्ना गरिएको र पछि उनको निधन भएको दाबी गरेका थिए।

यद्यपि, उत्तर कोरियाली राजनीतिलाई नजिकबाट नियाल्नेहरूका लागि यस्ता अफवाहहरू सामान्य भइसकेका छन्।

उत्तर कोरिया विश्वकै सबैभन्दा गोप्य देशहरूमध्ये एक मानिन्छ। त्यहाँबाट आउने समाचारहरूको सत्यता पुष्टि गर्न अक्सर कठिन हुने गर्दछ, जसका कारण अड्कलबाजी र अफवाहहरूले सजिलै ठाउँ पाउँछन्।

यस पटक यो दाबी वानजुन शी नाम गरेका व्यक्तिले गरेका हुन्।

उनी आफूलाई ‘चाइनिज डेमोक्रेटिक पार्टी’ को अध्यक्ष बताउँछन्। उक्त सङ्गठनलाई चिनियाँ अधिकारीहरूले प्रतिबन्ध लगाएका छन्।

शीले यसअघि पनि पुष्टि हुन नसकेका यस्तै दाबीहरू गर्दै आएका छन्। जसमा चिनियाँ नेता शी जिनपिङको निधनसम्बन्धी अड्कलबाजीहरूसमेत समावेश थिए।

वानजुन शीले किम जोङ उनलाई गम्भीर ब्रेन ह्यामरेज भएको दाबी गरेका थिए।

उत्तर कोरियामा आवश्यक उपचार सुविधा नभएका कारण किमलाई बेइजिङ लगिएको उनको भनाइ थियो।

पछि किमको निधन भएको र उनको शव गुपचुप रूपमा उत्तर कोरिया फिर्ता पठाइएको दाबी उनले गरेका थिए। साथै, उत्तर कोरियाली सत्ताले उनको मृत्युको खबर लुकाइरहेको आरोप पनि उनले लगाएका थिए।

तर, सार्वजनिक भएका नयाँ तस्बिरहरूले अर्कै कथा बयान गर्छन्।

तस्बिरहरूमा किम आफ्नी छोरी किम जु ऐ र सधैँ उनीसँगै देखिने अधिकारीहरूको साथमा प्रदर्शनी हेरिरहेको देखिन्छन्।

यद्यपि, यी तस्बिरहरू कहिले खिचिएका हुन् भन्ने कुराको निश्चित पुष्टि गर्ने कुनै माध्यम छैन। तैपनि उक्त दाबीमाथि शङ्का गर्ने अन्य आधारहरू रहेका छन्।

उत्तर कोरियाको सीमा क्षेत्रमा कुनै अस्वाभाविक चहलपहल देखिएको छैन।

यदि किम जोङ उनको स्वास्थ्य अवस्था अचानक यति गम्भीर भएको भए सम्भवतः उत्तर कोरियाको सीमाबाहिर पनि त्यसका केही सङ्केतहरू देखिने थिए।

सम्भावित राजनीतिक अस्थिरता वा शरणार्थीहरूको आगमनको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै चीनले आफ्नो सीमामा सुरक्षा कडा पार्न सक्थ्यो।

उत्तर कोरियाली कूटनीतिक नियोगहरू आसपास पनि गतिविधिहरू बढ्न सक्थे।

दक्षिण कोरियामा बसोबास गर्ने उत्तर कोरियालीहरूले अक्सर चीनको सीमामा रहेका अनौपचारिक सम्पर्कहरूका माध्यमबाट सूचनाहरू प्राप्त गर्ने गर्छन्।

तर यस पटक त्यस्तो केही पनि भएन।

दक्षिण कोरियाका गुप्तचर अधिकारीहरूले पनि समाचार संस्था योनहापलाई प्रतिक्रिया दिँदै आफूहरूलाई यस्ता खबरहरूको पुष्टि हुने कुनै सूचना प्राप्त नभएको बताएका छन्।

किम जोङ उनको निधनको यो अफवाह यसअघि फैलिएका झूटा खबरहरू जस्तै हो।

सन् २०२० मा उत्तर कोरियाबाट भागेर आएका एक चर्चित व्यक्तिले मुटुको शल्यक्रियापछि किमको निधन भएको “९९ प्रतिशत निश्चित” रहेको दाबी गरेका थिए।

त्यसको केही समयपछि नै किम सार्वजनिक रूपमा देखा परे र उक्त दाबी गलत साबित भयो।

यस्ता अफवाह फैलिनुको पहिलो कारण उत्तर कोरियामा सत्ताको उत्तराधिकारलाई लिएर बनेको अनिश्चितता हो।

उत्तर कोरियामा किम परिवारको तीन पुस्ताले शासन गरिसकेको छ। तर किम जोङ उनपछि के हुन्छ भन्ने विषयमा उनका पूर्ववर्तीहरूको तुलनामा स्थिति कम स्पष्ट छ।

किम इल सुङले आफ्ना छोरा किम जोङ इललाई सत्ता हस्तान्तरणका लागि दशकौँसम्म तयार पारेका थिए।

सन् १९९४ मा जब किम इल सुङको निधन भयो, तबसम्म उत्तराधिकारको योजना पूर्ण रूपमा तयार भइसकेको थियो। त्यसैले किम जोङ इलका लागि सत्ता सम्हाल्न तुलनात्मक रूपमा सहज भयो।

तर किम जोङ उन सत्तामा पुग्ने प्रक्रिया भने निकै तीव्र र अनिश्चित थियो।

सन् २००८ मा किम जोङ इललाई मस्तिष्कघात (स्ट्रोक) भएपछि उनका कान्छा छोरालाई तीव्र रूपमा सत्ताका विभिन्न तहहरूमा अघि बढाइयो।

सन् २०११ मा उनका बाबुको निधन हुँदासम्म किम जोङ उनलाई सार्वजनिक रूपमा भावी नेताका रूपमा प्रस्तुत गरिसकिएको थियो।

यति हुँदाहुँदै पनि किम जोङ उनलाई सत्तामा आफ्नो पकड मजबुत बनाउन कैयौँ वर्ष लाग्यो। यस अवधिमा उनले विरोधीहरूलाई हटाए र आफूलाई खतरा मानिएका व्यक्तिहरूलाई समाप्त पारे।

दक्षिण कोरियाली गुप्तचर एजेन्सीको भनाइ अनुसार किम जोङ उन सम्भवतः आफ्नी छोरीलाई उत्तराधिकारी बनाउने तयारी गरिरहेका छन्।

किम जु ऐ अब ठूला सार्वजनिक कार्यक्रमहरू र सैन्य प्रदर्शनहरूमा पहिलेभन्दा बढी देखिन थालेकी छिन्।

तर उनको उमेर केवल १३ वर्ष मात्र रहेको मानिन्छ।

उत्तर कोरियाको नेतृत्व हालसम्म कुनै महिलाले गरेका छैनन् र किम जु ऐलाई औपचारिक रूपमा उत्तराधिकारी घोषणा पनि गरिएको छैन।

कम उमेरका कारण सत्ताको कुनै पनि प्रतिस्पर्धात्मक सङ्घर्षमा उनको स्थिति कमजोर हुन सक्छ।

उत्तराधिकारबारेको यही अनिश्चितताले नै किम जोङ उनको स्वास्थ्यसँग जोडिएका अफवाहहरूले किन यति धेरै ध्यान खिच्छन् भन्ने स्पष्ट पार्छ।

यसको दोस्रो कारण किम जोङ उनको स्वास्थ्यबारे फैलिने खबरहरू पूर्ण रूपमा असम्भव नलाग्नु हो।

किमको तौल अत्यधिक छ र उनी अत्यधिक धूम्रपान गर्छन्।

दक्षिण कोरियाको नेसनल इन्टेलिजेन्स सर्भिसले उनको जीवनशैलीका कारण मुटु र धमनीसम्बन्धी रोगहरूको उच्च जोखिम रहेको चेतावनी पटक-पटक दिँदै आएको छ।

किम परिवारमा मुटुरोग र मस्तिष्कघातको पारिवारिक इतिहास पनि रहेको छ।

यदि किम जोङ उनलाई केही भइहालेमा छिमेकी देशहरू र व्यापक अन्तर्राष्ट्रिय समुदायका लागि यसको अर्थ निकै गम्भीर हुनेछ।

नेतृत्वमा आउने अचानकको सङ्कटले उत्तर कोरियाको परमाणु हतियारको नियन्त्रण र राजनीतिक अस्थिरतालाई लिएर कठिन प्रश्नहरू खडा गर्न सक्छ।

के सत्ताका लागि हुने सङ्घर्षले कट्टरपन्थी नेताहरूलाई आक्रामक कदम चाल्न उक्साउन सक्छ?

के अशान्तिका कारण चीनको सीमामा शरणार्थी सङ्कट पैदा हुन सक्छ?

यी प्रश्नहरूले बेइजिङ र सोललाई मात्र पिरोल्दैनन्। करिब २८ हजार सैनिक दक्षिण कोरियामा तैनाथ गरेको वासिङ्टनले पनि यसमा नजिकबाट नजर राखिरहेको हुन्छ।

यसै कारण गुप्तचर एजेन्सीहरूले किम जोङ उनमाथि निकै सूक्ष्म निगरानी राख्छन्, ताकि उनीसँग जोडिएका कुनै पनि खबरका लागि पूर्वतयारी गर्न सकियोस्।

सूचनाको मामलामा उत्तर कोरिया अझै पनि एक ‘ब्ल्याक होल’ सरह छ। त्यसैले यो झूटा खबरहरूको सजिलो निसान बन्ने गर्छ।

उत्तर कोरियाली नेतासम्म नियमित पहुँच भएका मानिसहरू अति कम छन्।

इन्टेलिजेन्स एजेन्सीहरूका लागि समेत विश्वसनीय सूचना संकलन गर्नु कठिन हुन्छ।

बाहिर आउने जानकारीहरूमा पनि अक्सर धेरै सावधानीहरू जोडिएका हुन्छन्। त्यसलाई पक्का तथ्यको सट्टा ‘अपुष्ट’ वा ‘अत्यधिक सम्भावित’ भनेर उल्लेख गरिन्छ।

उत्तर कोरियाली शासनले जानीजानी अन्योललाई प्रोत्साहन दिने र देशभित्र वास्तवमा के भइरहेको छ भन्ने कुरा लुकाउन गलत सूचनाहरू बाहिर आउन दिने शङ्का पनि गरिन्छ।

यस्तो अवस्थामा उत्तर कोरियामाथि नजर राख्ने विज्ञहरूले समेत नपाएको यति ठूलो खबर वानजुन शीले पाए भनेर पत्याउन गाह्रो हुन्छ।

होला, उनी केवल मानिसहरूको ध्यान खिच्न चाहन्थे।

उत्तर कोरियासँग चीनको सम्बन्धलाई सार्वजनिक गरेर बेइजिङलाई लज्जित बनाउने उनको उद्देश्य रहेको पनि हुन सक्छ। यद्यपि, बेइजिङ र प्योङयाङको सम्बन्धबारे विश्व पहिलेदेखि नै जानकार छ।

उनको उद्देश्य जेसुकै भए पनि, उत्तर कोरियाको नेतृत्वबारे बनेको अनिश्चितताको फाइदा उठाउने वानजुन शी पहिलो व्यक्ति भने होइनन्।