काठमाडौं । अमेरिकालगायत धेरै पश्चिमी देशहरूले लगाएको आर्थिक प्रतिबन्धबीच रुसले भारतसँग विशेष सहयोग मागेको छ । रोयटर्सका अनुसार रुसले भारतलाई कार, रेल र विमानका पार्टपुर्जालगायत ५०० भन्दा बढी उत्पादन निर्यात गर्न भनेको छ । यद्यपि यस विषयमा भारत वा रुसबाट अहिलेसम्म कुनै आधिकारिक पुष्टि भएको छैन ।

‘रोयटर्स’का अनुसार रुसले पठाएको सूचीमा यीमध्ये कति उत्पादन भारतले रुसमा निर्यात गर्नेछ भन्ने स्पष्ट छैन। तर, भारत सरकारका स्रोतहरूले रुसको यो अनुरोधलाई ‘असामान्य’ भनेका छन्।

योसँगै भारतले पनि यो अनुरोधलाई अवसरको रुपमा हेरिरहेको छ । यो सम्झौताले रुससँग बढ्दो व्यापार घाटा कम गर्न मद्दत गर्नेछ। यद्यपि, केही कम्पनीहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् कि यी निर्यातहरू रूस विरुद्ध पश्चिमी प्रतिबन्धहरूको उल्लङ्घन हुन सक्छ।

रुसी उद्योग क्षेत्रसँग आवद्ध एक व्यक्तिले नाम न छाप्ने सर्तमा ‘रोयटर्स’ लाई रुसको उद्योग तथा व्यापार मन्त्रालयले ठूला कम्पनीलाई कच्चा पदार्थ र अन्य अत्यावश्यक उपकरणको सूची पठाउन आग्रह गरेको बताए ।

उत्पादनको परिमाण दुई देशबीचको वार्तापछि तय गरिने उनले बताए । रुसी स्रोतको विश्वास गर्ने हो भने भारत मात्र नभई रुसले अन्य धेरै देशबाट पनि यस प्रकारको व्यापार बढाउने प्रयास गरिरहेको छ ।

रुसी कार उद्योगसँग सम्बन्धित स्रोतले उसको सरकारले कारका पार्टपुर्जाको सूची सम्बन्धित मन्त्रालय, एजेन्सी र भारतलगायत धेरै देशलाई पठाएको बताएको छ । तर, रुसको उद्योग तथा व्यापार मन्त्रालय र भारतको परराष्ट्र तथा वाणिज्य मन्त्रालयले पनि यसबारे तत्काल प्रतिक्रिया दिन अस्वीकार गरेको छ ।

भारतीय स्रोतका अनुसार भारतका विदेशमन्त्री एस जयशंकरको मस्को भ्रमणको केही साताअघि रुसले यस्तो अनुरोध गरेको थियो । एस जयशंकर नोभेम्बर ७ मा रुसको भ्रमणमा थिए । तर, रुसको अनुरोधमा भारतको प्रतिक्रियाको बारेमा कुनै जानकारी छैन।

मस्को भ्रमणका क्रममा जयशंकरले द्विपक्षीय व्यापार सन्तुलनमा राख्न भारतले रसियासँग निर्यात बढाउन आवश्यक रहेको बताएका थिए । अहिले भारत र रुससँग व्यापार घाटा चलिरहेको छ ।

रुस भारतलाई सबैभन्दा ठूलो हतियार आपूर्ति गर्ने देश हो। जबकि रुस औषधि क्षेत्रमा भारतको लागि चौथो ठूलो बजार हो। तर हालै भारतले रुसबाट कच्चा तेल, कोइला र मलको ठूलो मात्रामा खरिद गरेपछि व्यापार सन्तुलन बिग्रिएको छ । त्यसैले दुई देशबीच सन्तुलित द्विपक्षीय व्यापार होस् भन्ने भारत चाहन्छ ।

रुसले पठाएको सूची करिब १४ पृष्ठको छ । कार इन्जिन पार्ट्स जस्तै पिस्टन, तेल पम्प र रिंग यस सूचीमा समावेश छन्। अन्य उत्पादनहरूमा विमान र हेलिकप्टरका भागहरू जस्तै ल्यान्डिङ गियर, इन्धन प्रणाली, सञ्चार प्रणाली, आगो निभाउने उपकरण र विमानका पाङ्ग्राहरू समावेश छन्।

कच्चा पदार्थको सूचीमा कागजको झोला, ग्राहक प्याकेजिङ झोला र कपडा उत्पादनहरू समावेश छन्। यस सूचीमा २०० भन्दा बढी मेटालर्जी वस्तुहरू जस्तै खानाका भाँडाहरू र साइकलका पार्टहरू आदि समावेश छन्।

युक्रेनमा युद्ध सुरु भएदेखि नै भारत र रुसबीचको व्यापार घाटा बढ्दै गएको छ । भारतले २४ फेब्रुअरी देखि २० नोभेम्बर २०२२ सम्म २९ अर्ब डलर आयात गरेको छ । जुन गत आवको सोही अवधिमा ६ अर्ब डलरको आयातको तुलनामा पाँच गुणा बढी हो ।

योसँगै भारतबाट रुसतर्फको निर्यातमा पनि कमी आएको छ । सोही अवधिमा भारतले १ अर्ब ९ करोड डलर मात्रै निर्यात गरेको छ । जबकि गत वर्ष यो संख्या २.४ अर्ब डलर थियो । सरकारी स्रोतका अनुसार रुसको अनुरोध प्याकेजबाट आगामी केही महिनामा भारतको निर्यात १० अर्ब डलर नाघेको छ, जसले व्यापार घाटा कम गर्न मद्दत गर्नेछ।

यद्यपि धेरै भारतीय कम्पनीहरूले यो आदेश लिनबाट पन्छिन कोसिस गर्दैछन्। पश्चिमी देशहरूले यो कदमलाई आर्थिक प्रतिबन्धको उल्लङ्घनका रूपमा लिएर प्रतिबन्ध लगाउन सक्छन् भन्ने डर उनीहरूलाई छ।

भारतले धेरै मामिलामा आफूलाई पश्चिमी देशहरूले लगाएको प्रतिबन्धभन्दा फरक ठान्दै आएको छ। फेब्रुअरीदेखि रुस–युक्रेन युद्ध जारी रहे पनि भारतमा रुसी कच्चा तेलको आयातमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ । योसँगै भारतले युक्रेनमा रुसले गरेको आक्रमणको विश्वव्यापी मञ्चमा खुलेर निन्दा गर्नबाट पन्छिएको छ ।