काठमाडौँ ।  तितो स्वादका कारण धेरैको भान्सामा करेलालाई त्यति मन पराइँदैन। तर, स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले भने यो एउटा उत्कृष्ट औषधि जस्तै हो। विशेषगरी मधुमेह (डायबिटिज) का बिरामीहरूका लागि करेला खानु निकै फाइदाजनक मानिन्छ। ‘बिटर गॉर्ड’ भनिने यो हरियो तरकारीमा रगतमा चिनीको मात्रा (ब्लड सुगर) नियन्त्रण गर्ने अद्भुत क्षमता हुन्छ।

करेलाले शरीरमा कसरी काम गर्छ?

चिकित्सक तथा अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार करेलाको सेवनले शरीरका कोषहरूलाई सक्रिय बनाउँछ। यसले गर्दा कोषहरूले रगतमा भएको ग्लुकोजलाई सजिलैसँग मांसपेशी, कलेजो र बोसोमा ढुवानी गर्न मद्दत गर्छन्। जब ग्लुकोज कोषहरूमा सही तरिकाले खपत हुन्छ, तब रगतमा चिनीको स्तर आफैं घटेर जान्छ।

यसका साथै, करेलामा लेक्टिन (Lectin) नामक तत्व पाइन्छ। यसले मस्तिष्कमा महसुस हुने भोकलाई नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्छ, जसका कारण मानिसले आवश्यकताभन्दा बढी खान पाउँदैन र तौल नियन्त्रणमा रहन्छ। तौल नियन्त्रण हुनु टाइप-२ मधुमेहका बिरामीका लागि अत्यन्तै महत्वपूर्ण मानिन्छ।

मधुमेह नियन्त्रण गर्ने करेलाका मुख्य तत्वहरू:

धेरै वैज्ञानिक अध्ययनहरूले करेलाले रगतमा चिनीको मात्रा नियन्त्रण गर्ने पुष्टि गरिसकेका छन्। यसमा मुख्य रूपमा तीनवटा सक्रिय तत्वहरू पाइन्छन्, जसले एन्टि-डायबिटिक एजेन्टको रूपमा काम गर्छन्:

• चारान्टिन (Charantin): यसले रगतमा ग्लुकोजको मात्रा कम गर्न प्रत्यक्ष मद्दत गर्छ।

• भिसिन (Vicine): यसमा पनि एन्टि-हाइपरग्लाइसेमिक गुण हुन्छ।

• पोलिपेप्टाइड-पि (Polypeptide-p): यसलाई ‘प्लान्ट इन्सुलिन’ (वनस्पति इन्सुलिन) पनि भनिन्छ। यसको संरचना मानव शरीरको इन्सुलिन जस्तै हुन्छ, जसले प्राकृतिक रूपमा सुगर नियन्त्रण गर्छ।

मधुमेहका बिरामीले करेला कसरी खाने?

मधुमेहका बिरामीहरूले करेलाबाट शतप्रतिशत फाइदा लिनका लागि यसलाई सही तरिकाले उपभोग गर्नु जरूरी छ। स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार निम्नलिखित तरिकाहरू अपनाउन सकिन्छ:

1. करेलाको ताजा जुस: बिहान खाली पेटमा आधा कप करेलाको ताजा जुस पिउनु मधुमेहका लागि सबैभन्दा बढी प्रभावकारी मानिन्छ। जुस बनाउँदा यसको बोक्रा र बियाँ नफाल्नु राम्रो हुन्छ। स्वादका लागि थोरै कागतीको रस वा कालो नुन मिसाउन सकिन्छ।

2. तरकारी वा अचारको रूपमा: करेलालाई कम तेल र मसला प्रयोग गरेर तरकारी वा बुटेर खान सकिन्छ। धेरै भुट्दा वा तार्दा (Deep Fry) यसमा भएका पोषक तत्वहरू नष्ट हुन सक्छन्।

3. करेलाको धुलो (पाउडर): करेलालाई सुकाएर बनाइएको धुलोलाई मनतातो पानीसँग बिहान-बेलुका सेवन गर्दा पनि सुगर नियन्त्रणमा मद्दत पुग्छ।

करेला मधुमेहका लागि राम्रो औषधि भए तापनि यदि तपाईं पहिले देखि नै सुगरको औषधि वा इन्सुलिन लिइरहनुभएको छ भने, अत्यधिक मात्रामा करेलाको जुस सेवन गर्दा सुगरको स्तर अचानक धेरै कम (Hypoglycemia) हुन सक्छ। त्यसैले, आफ्नो आहारमा करेलाको मात्रा बढाउनु अघि एक पटक डाक्टरको सल्लाह लिनु बुद्धिमानी हुनेछ।