काठमाडौं । इरानका पूर्व सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनीको भव्य राजकीय अन्तिम संस्कार आज (जुलाई ४) देखि औपचारिक रूपमा सुरु हुँदैछ। इरानी अधिकारीहरूका अनुसार जुलाई ४ देखि ९ सम्म चल्ने यो बहु-दिवसीय शोक कार्यक्रम देशको इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो र अभूतपूर्व राजकीय अन्तिम संस्कार हुनेछ।

गत फेब्रुअरी २८ मा उनको तेहरानस्थित निवासमा अमेरिका र इजरायलले गरेको संयुक्त हवाई आक्रमणमा परी ८६ वर्षको उमेरमा खामेनीको मृत्यु भएको थियो। सोही आक्रमणमा उनकी छोरी, ज्वाइँ र नातिनीको समेत ज्यान गएको थियो। युद्धका कारण लामो समयसम्म स्थगित गरिएको यो अन्तिम संस्कार हालै अमेरिका र इरानबीच भएको नाजुक युद्धविराम सम्झौता पछि मात्र सम्भव भएको हो।

तेहरानका डेपुटी मेयर मोहम्मद अमिन तवाक्कोली-जादेहका अनुसार राजधानीमा मात्रै १ करोड ५० लाखदेखि २ करोडसम्म शोककुल मानिसहरू सहभागी हुने अनुमान गरिएको छ। राजधानी तेहरानमा हुने शवयात्रा मात्रै कम्तीमा २४ घण्टासम्म निरन्तर चल्ने बताइएको छ। यो ठूलो जनसागर र सुरक्षा संवेदनशीलतालाई मध्यनजर गर्दै इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी) ले देशभरि ‘हाई अलर्ट’ (उच्च सतर्कता) घोषणा गरेको छ भने राजधानीका सबै नाकाहरूमा सुरक्षा व्यवस्था अत्यन्तै कडा पारिएको छ।

यस ऐतिहासिक अन्तिम संस्कारमा विश्वभरका नेता तथा कूटनीतिज्ञहरूको ठूलो उपस्थिति रहने भएको छ। इरानी सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार समारोहमा ३० भन्दा बढी देशका राष्ट्रप्रमुख वा उच्च-स्तरीय राजनीतिक नेताहरू सहभागी हुँदैछन्। यसका साथै विश्वका ९० भन्दा बढी देशका धार्मिक प्रतिनिधिहरू पनि तेहरान पुगिसकेका छन्।

पाकिस्तान, रूस र चीनले आ-आफ्ना उच्च-स्तरीय आधिकारिक प्रतिनिधिमण्डल पठाउने कुरा पुष्टि गरिसकेका छन्। भारतबाट पनि धार्मिक नेता तथा विशिष्ट कूटनीतिज्ञहरूको टोली सम्मान प्रकट गर्न तेहरान पुगेको छ। यसबाहेक छिमेकी देश इराकबाट मात्रै झण्डै १० लाख मानिसहरू सहभागी हुनका लागि दर्ता भएका छन्, जसका कारण इराक र इरानका विभिन्न सहरहरूमा समेत प्रतीकात्मक शोक र्‍यालीहरू आयोजना भइरहेका छन्।

६ दिने अन्तिम संस्कारको विस्तृत तालिकाआधिकारिक रूपमा सार्वजनिक गरिएको कार्यतालिका अनुसार खामेनी र उनका परिवारका सदस्यहरूको पार्थिव शरीरलाई देशका विभिन्न प्रमुख सहरहरूमा लगिनेछ। जुलाई ४ र ५ (शनिबार र आइतबार) मा तेहरानको प्रसिद्ध ‘इमाम खोमेनी ग्रान्ड मोसल्ला’ मा पार्थिव शरीरलाई अन्तिम श्रद्धाञ्जलीका लागि राखिनेछ, जहाँ विश्वभरका विशिष्ट अतिथिहरूले श्रद्धासुमन अर्पण गर्नेछन्।

जुलाई ६ (सोमबार) राजधानी तेहरानमा विशाल सार्वजनिक शवयात्रा (प्रोसेसन) निकालिनेछ। जुलाई ७ (मंगलबार) इरानको प्रमुख धार्मिक केन्द्र मानिने ‘कोम’ सहरमा शवयात्रा र विशेष धार्मिक प्रार्थना गरिनेछ। जुलाई ९ (बिहीबार) इरानको उत्तर-पूर्वी सहर मशादमा अवस्थित पवित्र ‘इमाम रेजा’ को मन्दिर परिसरमा खामेनीको इच्छा र इच्छापत्र अनुसार पूर्ण राजकीय सम्मानका साथ अन्तिम संस्कार (अन्त्येष्टि) गरिनेछ।

यो अन्तिम संस्कार इरानका नयाँ सर्वोच्च नेता तथा खामेनीका छोरा मोज्ताबा खामेनीको नेतृत्वमा हुन लागेको पहिलो ठूलो राजकीय समारोह हो। झण्डै चार महिना लामो युद्धका कारण सार्वजनिक रूपमा नदेखिएका मोज्ताबाले यसै समारोह मार्फत देशमा आफ्नो नेतृत्वको निरन्तरता र स्थिरताको सन्देश दिन खोजेका छन्।

विश्लेषकहरूका अनुसार, मध्यपूर्वमा जारी तनाव र युद्धको चपेटाका बीच यति ठूलो परिमाणमा विदेशी प्रतिनिधिहरूको उपस्थिति हुनुले इरानले अझै पनि बलियो अन्तर्राष्ट्रिय र क्षेत्रीय समर्थन कायम राखेको देखाउन खोजेको छ। सन् २०२० मा अमेरिकी ड्रोन आक्रमणमा मारिएका कमाण्डर कासिम सुलेमानीको अन्तिम संस्कारमा भएको भागदौडमा ५६ जनाको मृत्यु भएको घटनालाई स्मरण गर्दै यसपटक इरानी प्रशासनले भीड नियन्त्रण र स्वास्थ्य सेवाका लागि हजारौं स्वयंसेवक र पोर्टेबल सुविधाहरू परिचालन गरेको छ।