काठमाडौं । संयुक्त राज्य अमेरिकाको न्यूयोर्कस्थित संयुक्त राष्ट्रसंघ (यूएन) को मुख्यालयबाहिर बिहीबार साँझ एक तिब्बती अधिकारवादीले आत्मदाह गरेका छन्। ‘स्वतन्त्र तिब्बत’ (फ्री तिब्बत) को माग गर्दै शरीरमा आगो लगाएका ती व्यक्तिको अस्पताल पुर्‍याएलगत्तै मृत्यु भएको न्यूयोर्क प्रहरी र तिब्बती निर्वासित संगठनहरूले पुष्टि गरेका छन्।

संयुक्त राष्ट्रसंघको मुख्यालय जस्तो अत्यन्तै संवेदनशील कूटनीतिक क्षेत्रबाहिर घटेको यस राजनीतिक आत्मदाहको घटनाले अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूमा ठूलो तरंग पैदा गरेको छ। न्यूयोर्क सिटी पुलिस डिपार्टमेन्टका अनुसार बिहीबार साँझ करिब ६:३० बजे म्यानहट्टनस्थित इस्ट ४३ स्ट्रिट र फस्ट एभिन्यूको चोकमा एक व्यक्ति आगोले गम्भीर रूपमा जलिरहेको सूचना पाएपछि आपतकालीन टोली घटनास्थल पुगेको थियो।

राष्ट्रसंघका सुरक्षा अधिकारी र प्रथम उद्धारकर्ताहरूले करिब १५ सेकेन्डभित्रै फायर एक्सटिंग्विसरको प्रयोग गरी आगो निभाएका थिए। लगत्तै उनलाई गम्भीर अवस्थामा नजिकैको बेलिभ्यु अस्पताल पुर्‍याइए पनि चिकित्सकहरूले उनलाई मृत घोषित गरे।

निर्वासित तिब्बतीहरूको सञ्चारमाध्यम ‘भोइस अफ तिब्बत’ र स्थानीय अधिकारवादी संस्थाहरूले मृतकको पहिचान लोज्याङ राङ्जेनको रूपमा गरेका छन्। विगत दुई दशकदेखि अमेरिकामा बस्दै आएका राङ्जेन पेसाले ‘उबर’ चालक थिए र तिब्बती समुदायमा अहिंसात्मक आन्दोलनका सक्रिय कार्यकर्ताका रूपमा चिनिन्थे।

प्रत्यक्षदर्शी र प्रहरी अनुसन्धानका अनुसार राङ्जेनले आत्मदाह गर्नुअघि राष्ट्रसंघीय मुख्यालय अगाडिको सडकपेटीमा तिब्बतको राष्ट्रिय झण्डा राखेका थिए। उनले सामाजिक सञ्जालमा तिब्बतको स्वतन्त्रता र एकताका लागि प्रत्यक्ष अपिल (लाइभ अपील) गरेलगत्तै आफ्नो शरीरमा आगो लगाएका थिए।

प्रहरीले घटनास्थलबाट “चीन तिब्बतबाट बाहिर निस्क” लेखिएका पर्चाहरू र राजनीतिक दस्तावेजहरू बरामद गरेको छ। चीनको नयाँ ‘जातीय एकता कानुन’ र आन्दोलनको कारणअन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार यो आत्मदाहको समय निकै रणनीतिक र अर्थपूर्ण छ।

चीन सरकारले हालै मात्र आफ्नो देशमा नयाँ ‘जातीय एकता कानुन’ लागू गरेको छ। यस कानुनले तिब्बती, उइघुर लगायतका अल्पसङ्ख्यक समुदायहरूमाथि बेइजिङको संस्थागत नियन्त्रणलाई अझ कडा बनाउने र चिनियाँ राष्ट्रिय पहिचान लाद्ने उद्देश्य राखेको भन्दै विश्वभरका तिब्बतीहरूले यसको विरोध गरिरहेका छन्।

संयुक्त राज्य अमेरिका र युरोपेली संघ (ईयू) ले समेत चीनको यस नयाँ कानुनले देशबाहिर रहेका मानिस र संस्थाहरूलाई समेत निशाना बनाउने कानुनी आधार बेइजिङलाई प्रदान गर्ने भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। राङ्जेनका साथीहरूका अनुसार उनी चीन सरकारले तिब्बतमा लागू गरेका पछिल्ला कठोर प्रतिबन्धहरू र सांस्कृतिक दमनप्रति लामो समयदेखि आक्रोशित थिए।