सीएनएन।  हप्ताैंदेखिको शान्तिपछि रातारात सोमबार (आज) इरान र संयुक्त राज्य अमेरिकाले एक-अर्काविरुद्ध हमला प्रहार गरेका छन्। हप्ताौँको सापेक्षिक सैन्य शान्तिपछि भएको यो आक्रमणले पुनः हानिकारक द्वन्द्व निम्त्याउने जोखिम बढाएको छ।

इरानले जोर्डनस्थित अमेरिकी सैन्य लक्ष्यहरूलाई लक्षित गरी मिसाइल प्रहार गरेको छ। अमेरिकाले हर्मुज जलडमरूमध्यमा समुद्री बारुदी सुरङ (सी माइन्स) प्रहार गर्न खोजिरहेका इरानी रकेट लन्चरहरूमाथि प्रहार गरेपछि त्यसको बदला स्वरूप इरानले यो कदम चालेको हो। हर्मुज जलडमरूमध्य क्षेत्रको रणनीतिक व्यापारिक मार्ग हो र यो क्षेत्रीय तनाव तथा कूटनीतिक प्रयासहरूको केन्द्रबिन्दु बन्दै आएको छ।

द्वन्द्व सुरु भएको छ महिना बितिसक्दा पनि दुवै देश विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण मानिने यस जलमार्गको नियन्त्रणका लागि भिडन्तमा अल्झिएका छन्। तेहरानले जलपोतहरूमाथि निरन्तर हमला गर्दै जलमार्ग व्यवस्थापन गर्ने आफ्नो दाबी गरिएको अधिकार प्रस्तुत गर्दै आएको छ भने अमेरिकाले जहाजहरूलाई मार्गदर्शन गरेर र इरानी बन्दरगाहहरूमा सैन्य घेराबन्दीमार्फत यातायात सुचारु राख्ने दृढता देखाएको छ।

राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले जलडमरूमध्य बारुदी सुरङमुक्त भएको घोषणा गरेको केही दिनपछि यो हमला भएको हो। यो घटना वासिङ्टनको हालैको रणनीति (सैन्य कारबाहीभन्दा इरानमाथि अधिकतम आर्थिक दबाव बढाउनेतर्फको मोड) बाट अलग कदमका रूपमा देखिएको छ।

अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्ड (सेन्टकम) का प्रवक्ता क्याप्टेन टिम हकिन्सका अनुसार, आइतबारको अमेरिकी हमलाले इरानको लारक टापुमा रहेका दुई इरानी रकेट लन्चरलाई लक्षित गरेको थियो। त्यहाँ इरानी बलहरूले जलडमरूमध्यमा माइन्ससहितका रकेटहरू प्रक्षेपण गर्ने तयारी गरिरहेको देखिएको थियो।

सेन्टकमले पछि एक्स (ट्विटर) मा एक पोस्ट गर्दै सैन्य टोलीले महत्त्वपूर्ण जलमार्गमा “तत्काल खतरा निम्त्याउने इरानको माइन्स बिछ्याउने बल” विरुद्ध “सीमित र सटीक कारबाही” गरेको जनाएको छ।

“इरानले खतरा सिर्जना गर्यो र अमेरिकी सेनाले सर्वसाधारण नाविक, व्यापारिक जहाज र विश्वव्यापी व्यापारको सहज प्रवाहलाई रक्षा गर्न त्यसलाई समाप्त पारिदियो,” सेन्टकमले भनेको छ।

राज्य सञ्चारमाध्यमका अनुसार, दक्षिणी इरानको बन्दर अब्बास तट नजिकै रहेको सानो भूभाग लारक टापुनजिकै स्थानीयबासीहरूले विस्फोटको ठूलो आवाज सुनेको बताएका छन्। उक्त घटनामा इरानी बल र सर्वसाधारण हताहत भएको रिपोर्ट गरिएको छ।

इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (आइआरजिसी) ले अमेरिकी हमला ट्रम्प प्रशासनको “रणनीतिक र घातक गल्ती” भएको र यसको कडा बदला लिने चेतावनी दिएको थियो, जुन राज्य प्रसारक आइआरआइबी (IRIB) द्वारा जारी वक्तव्यमा उल्लेख छ।

त्यसपछि आइआरजिसीले जोर्डनमा रहेका दुई अमेरिकी वायुसेना बेसहरूमा मिसाइल र ड्रोन हमला गरेको जनाएको छ।

इरानी राज्य सञ्चारमाध्यमले सार्वजनिक गरेको भिडियो फुटेजमा आइआरजिसीले जोर्डनस्थित अमेरिकी सैन्य संरचनाहरूतर्फ मिसाइल प्रहार गरिरहेको देखाइएको छ।

जोर्डनका सशस्त्र बलहरूले सोमबार राज्यको वायुक्षेत्रमा प्रवेश गरेका आठ वटा मिसाइलहरूलाई एयर डिफेन्स प्रणालीले बिचमै रोकेर नष्ट गरिदिएको बताएका छन्। सेनाका अनुसार ती क्षेप्यास्त्रहरूलाई सर्वसाधारण वा सम्पत्तिमा कुनै खतरा पुर्याउनुअघि नै निष्क्रिय पारिएको थियो, जुन कुरा राज्यद्वारा सञ्चालित पेट्रा समाचार एजेन्सीले उल्लेख गरेको छ।

सेन्टकमले गत हप्ता जलमार्गको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक मार्गहरूबाट समुद्री सुरङहरू हटाउने काम पूरा गरेको ट्रम्प प्रशासनले जनाएको छ। “कुनै पनि जहाज वा डुङ्गाले नयाँ बारुदी सुरङ राखेमा त्यसलाई तत्काल र योजनाबद्ध रूपमा नष्ट गरिनेछ भनेर इरानलाई सूचित गरिएको छ,” ट्रम्पले गत मङ्गलबार भनेका थिए।

“अमेरिकी बलहरूले यस क्षेत्रको नजिकबाट अनुगमन गरिरहेका छन् र यस अत्यावश्यक जलमार्गबाट व्यापारको सहज प्रवाहलाई जोगाउन तयार छन्,” एक अमेरिकी अधिकारीले भने।

हालैका हमलाहरूबारे प्रतिक्रिया माग्दा ह्वाइट हाउसले सीएनएनलाई अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्डतर्फ पन्छाएको छ।

युद्ध सुरु भएको आधा वर्ष बितिसक्दा पनि दुई देशबिचको वार्ता ठप्प छ। ह्वाइट हाउसले बिहीबार हाल कुनै पनि वार्ता जारी नरहेको बताएको छ।

यद्यपि, इरान र ओमानले जलडमरूमध्यबाट समुद्री यातायात पुनः सुचारु गर्ने प्रस्तावित व्यवस्थाबारे छलफल जारी राखेका छन्।

कतारागामी क्षेत्रीय मध्यस्थकर्ताहरूले यो वार्तालाई समर्थन गरेका छन् भने इरानी अधिकारीहरूले जलमार्गको भावी सञ्चालनलाई वासिङ्टनसँगको व्यापक छलफल र क्षेत्रीय सुरक्षा विकासहरूसँग निरन्तर जोड्दै आएका छन्।

आइतबारको आक्रमण जुलाई २९ यता इरानमाथि भएको पहिलो अमेरिकी हमला हो। जुलाई २९ मा अमेरिकाले अघिल्लो दिन अमेरिकी सैन्य स्थितिमाथि भएको आक्रमणको प्रयासको जवाफमा “भारी आक्रमणको श्रृंखला” पूरा गरेको थियो।

ट्रम्पले हालैका हप्ताहरूमा सैन्य कारबाहीभन्दा इरानलाई आर्थिक रूपमा कमजोर बनाउनेतर्फ ध्यान केन्द्रित गर्दै आएका छन्। गत हप्ता उनले अमेरिकाको आर्थिक शक्तिले देशलाई “एक धेरै ठूलो विजयतर्फ” लैजाने दाबी गरेका थिए।

अमेरिकी अर्थ मन्त्रालयले इरानसँगको आर्थिक सम्बन्ध तोड्न अस्वीकार गर्ने देशहरूमाथि थप हानिकारक नयाँ प्रतिबन्धहरू लगाउने चेतावनी दिएको छ, जसलाई उनीहरूले “आर्थिक डी-डे”  को संज्ञा दिएका छन्।

अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले आइतबार रोयटर्सलाई दिएको अन्तर्वार्तामा विभागले इरानमाथि हरेक हप्ता नयाँ द्वितीयक आर्थिक प्रतिबन्धहरू सार्वजनिक गर्ने सम्भावना रहेको र सुरुमा बैंकहरूलाई लक्षित गरिने बताए।

“तपाईंहरूले प्रत्येक हप्ता यीमध्ये धेरै प्रतिबन्धहरू देख्नुहुनेछ,” जि-२०  वित्त नेताहरूको बैठकअघि बेसेन्टले भने, “हामी बैंकहरूबाट सुरुआत गर्दैछौँ र हामी बैंकहरूलाई इरानी पैसा राख्नु र त्यहाँको शासनलाई सहयोग गर्नु उचित होइन भनेर स्पष्ट सन्देश दिइरहेका छौँ।”

इरानमाथि अमेरिकाले हमला गरेपछि आइतबार कच्चा तेलको मूल्यमा वृद्धि भएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बेन्चमार्क ब्रेन्ट क्रुड २.८ प्रतिशतले बढेर प्रति ब्यारेल ९०.५७ डलर पुगेको छ भने अमेरिकी क्रुड २.७ प्रतिशतले बढेर प्रति ब्यारेल ८५.६४ डलर पुगेको छ।