काठमाडौं । अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनमा डेमोक्र्याट्सले जित हासिल गरेका छन्। उनीहरूले कंग्रेस (संसद्) मा बहुमत प्राप्त गरेका छन्।

सामान्यतया यी निर्वाचनहरूमा बहालवाला राष्ट्रपतिको दलको प्रदर्शन कमजोर रहने गर्छ, तर रिपब्लिकन पार्टीको यो हारलाई फरक दृष्टिकोणबाट हेरिएको छ।

रिपब्लिकन पार्टीको पराजयका मुख्य कारणहरू के-के रहे भन्ने कुरा बुझ्ने प्रयास गरौँ:

१. बढ्दो महँगी

अमेरिकी मतदाताहरू घरायसी सामानको बढ्दो मूल्यसँग जुधिरहेका छन्। यी निर्वाचनहरूमा त्यो आक्रोश प्रष्ट रूपमा देखियो।

नर्थ क्यारोलाइनाकी एक मतदाताले निर्वाचनअघि बीबीसी न्युजसँग भनिन्, ‘पेट्रोलको मूल्य र किराना सामान, सबै कुरा महँगो भइरहेको छ।’

उनले यस पटक रिपब्लिकनको ठाउँमा डेमोक्रेटिक पार्टीलाई मतदान गरेको बताइन्।

तेल र ग्यासको मूल्यमा भएको वृद्धिका कारण पछिल्लो एक वर्षमा ३.७ प्रतिशतले महँगी बढेको छ। सरकारी तथ्याङ्कअनुसार अक्टोबरको सुरुआतमा अमेरिकामा डिजेलको औसत खुद्रा मूल्य कीर्तिमानी स्तरभन्दा थोरै मात्र कम थियो। सेप्टेम्बरमा यसको मूल्य ६.५२ डलर प्रति ग्यालन थियो।

मतदाता सर्वेक्षणको तथ्याङ्कअनुसार लगभग १० जनामा ८ जना अर्थात् ७९ प्रतिशत मतदाताहरूले महँगीका कारण आफू र आफ्नो परिवारले पछिल्लो एक वर्षमा धेरै खालका समस्याहरू झेल्नुपरेको बताएका छन्।

सर्वेक्षणमा १० जनामध्ये ६ जनाभन्दा बढीले यसका लागि ट्रम्पलाई जिम्मेवार ठहराए। सामान्यभन्दा बढी मूल्य हुनु राष्ट्रपतिकै नीतिहरूको परिणाम भएको उनीहरूको भनाइ थियो।

२. इरानसँगको युद्ध

बढ्दो महँगीको एउटा ठूलो कारण इरानसँगको युद्ध हो। यसलाई अमेरिका र इजरायलले फेब्रुअरीमा सुरु गरेका थिए।

त्यसपछि इरानले जवाफी कारबाहीका रूपमा होर्मुज स्ट्रेट बन्द गरिदियो, जसका कारण इन्धनको मूल्य तीव्र रूपमा बढ्यो। यो मार्ग विश्वको तेल र प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) को ओसारपसारका लागि अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण छ।

त्यसयता अमेरिकी मतदाताहरूले पेट्रोल पम्पमा यसको मूल्य चुकाइरहेका छन्।

युद्धको यो निर्णय अधिकांश अमेरिकीहरूलाई मन परेन। ट्रम्पको ‘मागा रिपब्लिकन’ पनि मतदाताहरूका लागि अधुरो बाचा जस्तै बन्यो। ‘अमेरिका फस्ट’ अभियानमा ट्रम्पले भविष्यमा कुनै पनि युद्ध नगर्ने बाचा गरेका थिए, तर त्यसो भएन।

एक मतदाता सर्वेक्षणमा लगभग १० जनामा ६ जना अर्थात् ६३ प्रतिशत मानिसहरूले इरानविरुद्ध अमेरिकाको सैन्य कारबाहीको निर्णय गलत भएको बताए।

यसबाहेक, तीन-चौथाइ मतदाता अर्थात् ७४ प्रतिशतले कंग्रेसका लागि आफ्नो मतदानमा यो विवाद एक प्रमुख वा ठूलो कारक (फ्याक्टर) रहेको बताए।

मतदानको भोलिपल्ट बिहान ट्रम्पले हारमा युद्धले ठूलो भूमिका खेलेको स्वीकार गरे। तर फक्स न्युजलाई दिएको अन्तर्वार्तामा उनले जोड दिँदै इरानलाई आणविक हतियार हासिल गर्नबाट रोक्नका लागि हस्तक्षेप गर्नुबाहेक आफूसँग अन्य कुनै विकल्प नरहेको दाबी गरे।

३. डेमोक्र्याट्सको रणनीति

डेमोक्रेटिक पार्टीको यो लहरको दायरा र व्यापकता केही मजबुत उम्मेदवारहरूका कारण सम्भव भएको हो। रिपब्लिकन पार्टीका गड (किल्ला) मानिने क्षेत्रहरूमा पनि यी उम्मेदवारहरू सच्चा र भरपर्दा देखिए।

उनीहरू बढ्दो महँगी र स्वास्थ्य सेवामा सबैको पहुँच जस्ता मुद्दाहरूमा अडिग रहे।

बहालवाला प्रत्यासी जेम्स तालारिको र पादरी एडम ह्यामिलटनले जनतासँग प्रत्यक्ष जोडिएका मुद्दाहरू उठाए, जसले टेक्सास र क्यान्ससका मानिसहरूको दिल छोयो।

साउथ क्यारोलाइनामा डेमोक्र्याट एनी एन्ड्रयुजले आश्चर्यजनक जित हासिल गरिन्। उनी पहिले बालरोग विशेषज्ञ रहिसकेकी छन्। स्वास्थ्य सेवालाई सस्तो बनाउने उनको ध्यानले मानिसहरूको मन जित्यो। यस देशमा धेरै मानिसहरू विद्यमान व्यवस्थालाई गलत मान्छन्।

पूर्व सार्वजनिक स्वास्थ्य अधिकारी अब्दुल अल-सयदले मिसिगनमा जित हासिल गर्दै सो सिट डेमोक्रेटिक पार्टीकै कब्जामा राखिराखे। उनले “राजनीतिबाट पैसा हटाउने” कुरा गरेका थिए।

जोर्जियामा डेमोक्रेटिक सिनेटर जोन ओसफ पुनः निर्वाचित भए। उनले महँगी र भ्रष्टाचारलाई आफ्नो प्रचारको मुख्य मुद्दा बनाए। ट्रम्प यस राज्यमा दुई पटक जितिसकेका छन्। ३९ वर्षीय ओसफको यो सहज जितले २०२८ को राष्ट्रपति निर्वाचनमा उनको उम्मेदवारीको चर्चालाई अझ तीव्र बनाएको छ।

यहाँसम्म कि स्वयं ट्रम्पले पनि डेमोक्र्याट्सको प्रशंसा गरे। उनले फक्स न्युजसँग कुरा गर्दै उनीहरूले “राम्रो काम गरे” भनेका छन्।

यसको विपरीत, टेक्सासमा केन प्याक्सटन जस्ता केही रिपब्लिकन उम्मेदवारहरूको आलोचना भयो। यसको कारण उनीहरूको चुनावी प्रचारमा मतदाताका चिन्ताहरूमाथि पर्याप्त ध्यान नदिनु थियो।

४. पार्टीलाई भारी पर्यो ट्रम्पको घट्दो लोकप्रियता

जुन दुई मुद्दा अर्थात् बढ्दो मूल्य र इरान युद्धप्रति मतदाताहरू सबैभन्दा बढी असन्तुष्ट थिए, ती सीधा राष्ट्रपति ट्रम्पसँग जोडिएका थिए।

रिपब्लिकन मतदाताहरूका बिचमा पनि उनको लोकप्रियताको ग्राफ (रेटिङ) खस्किएको थियो। यसले गर्दा २०२४ मा उनी विजयी भएका राज्यहरूमा पनि पार्टीले राम्रो प्रदर्शन गर्न सकेन।

आफ्ना समर्थकहरूलाई आफ्नो पक्षमा पार्न ट्रम्पले मतदाताहरूलाई आफू स्वयं चुनावमा उम्मेदवार भएको मान्न भनेका थिए।

तर अमेरिकी राजनीतिमा १० वर्षभन्दा बढी समयदेखि केन्द्रमा रहेपछि, अब केही मानिसहरू यी नतिजाहरूलाई ट्रम्पको छवि धमिलिँदै गएको प्रमाणका रूपमा लिन्छन्।

जनताको असन्तुष्टिका बिच ट्रम्पलाई रिपब्लिकन प्रचारको केन्द्र बनाउनु जोखिमपूर्ण थियो। यो दाउ उल्टो परेको देखिन्छ।

मतदानअघिका महिनाहरूमा गरिएका सर्वेक्षणहरूले धेरै अमेरिकीहरू ट्रम्पले बढ्दो मूल्यप्रतिको उनीहरूको चिन्तामा ध्यान दिऊन् भन्ने चाहेको सङ्केत गरेका थिए।

५. हिस्पानिक र ब्ल्याक मतदाताहरूको मोड

दुई वर्षअघि भएको आम निर्वाचनमा केही हिस्पानिक र ब्ल्याक (अफ्रिकी-अमेरिकी) मतदाताहरूको रिपब्लिकन पार्टीतर्फको झुकावले ट्रम्पलाई निर्णायक जित दिलाउन मद्दत गरेको थियो। तर यी मध्यावधि निर्वाचनहरूमा यो दृश्य उल्टो देखिएको छ।

टेक्सास-मेक्सिको सीमासँग जोडिएका बहुसंख्यक हिस्पानिक आबादी भएका जिल्लाहरूमा डेमोक्र्याट्सले हाउसका तीनै सिट जितेका छन्।

न्युयोर्क टाइम्सको एक विश्लेषणअनुसार, २०२४ को राष्ट्रपति निर्वाचनको तुलनामा बहुसंख्यक हिस्पानिक जनसङ्ख्या भएका काउन्टीहरूमा रिपब्लिकन सिनेट उम्मेदवारहरूका विरुद्ध २२ प्रतिशतभन्दा बढीको अन्तर देखिएको छ।

पत्रकार जेफ एडेलसनले यो परिवर्तन देशको अन्य कुनै पनि ठूलो समूहको तुलनामा निकै बढी भएको बताएका छन्।

यो फेरबदल अध्यागमन नीति (इमिग्रेशन पोलिसी) लाई लिएर आएको हो। प्यु रिसर्च सेन्टरका अनुसार ५६ प्रतिशत अमेरिकीहरूको आईसिई प्रति नकारात्मक धारणा रहेको छ।

ब्ल्याक समुदायको जनसङ्ख्या बढी भएका क्षेत्रहरूमा सिनेट निर्वाचनमा पनि मतदाताहरूले डेमोक्रेटिक उम्मेदवारहरूतर्फ ठूलो मोड लिए।

मिसिसिपीमा सिनेटको निर्वाचन निकै कडा प्रतिस्पर्धात्मक रहेको छ। त्यहाँ कुनै पनि अमेरिकी राज्यको तुलनामा सबैभन्दा बढी अर्थात् लगभग ३७ प्रतिशत ब्ल्याक मतदाताहरू रहेका छन्।

यदि स्कट कोलमले चुनाव जिते भने, उनी १९८२ पछि मिसिसिपीबाट सिनेटका लागि निर्वाचित हुने पहिलो डेमोक्र्याट हुनेछन्।