काठमाडौं। भारतीय मिडियामा नेपाली सेनाको शौर्यको चर्चा देखिएको छ । एक भारतीय मिडियाले नेपाली सेनासँग मृत्यु पनि काँप्ने लेखेको छ । बिहीबार भारतीय मिडिया आज तकमा ऋचीक मिश्राले एक रिपोर्ट प्रकाशित गरेका छन् । यसमा नेपाली सेनासँग मृत्यु समेत काँप्ने उल्लेख छ । समाचारको नेपालीमा भावानुवाद यस्तो छ –

नेपाली सेनाले पहिलो र दोस्रो विश्वयुद्धमा बेलायती सरकारको तर्फबाट लडिसकेको छ । यस बाहेक संयुक्त राष्ट्रसंघको आग्रहमा सोमालिया, सियरा लियोन, इथियोपिया र सुडानको गृहयुद्धको स्थिति नियन्त्रण गर्न नेपाली सेना पनि उत्रिएको छ । नेपाली सेनाको प्रधान कार्यालय काठमाडौंको भद्रकालीमा रहेको छ । नेपाली सेनाका प्रधानसेनापति पूर्णचन्द्र थापा हुन् । (यो तथ्य भने गलत छ, थापाले अवकाश पाइसकेका छन् र अहिले नेपाली सेनाका प्रधानसेनापति प्रभुराम शर्मा हुन्) । नेपाली सेनाका सर्वोच्च कमाण्डर देशका राष्ट्रपति हुन् ।

नेपाली सेनालाई निकै बहादुर मानिन्छ । उनीहरुको लडाईको शैली देखेर ईस्ट इण्डिया कम्पनीले नेपालीहरुलाई आफ्नो सेनामा नियुक्त गर्न थालेको तथ्यबाट उनीहरुको वीरताको अनुमान लगाउन सकिन्छ । उनीहरुको बहादुरी भारतीय सेनामा पनि देखिन्छ । भारतमा नेपाली सेनाको एउटा शाखा छ जसलाई गोर्खा रेजिमेन्ट भनिन्छ। उनीहरुलाई बेलायती शासनले नियुक्त गरेको बताइएको छ । त्यसयता गोर्खा रेजिमेन्टले भारतीय सेनाको गौरव बढाउँदै आएको छ ।

नेपालसँग भारतको सैन्य सम्बन्ध महाराजा रणजीत सिंहको शासनकालको हो, जसले नेपाली सैनिकहरूलाई आफ्नो सेनामा समावेश गरे, जसलाई लाहोरी वा सोल्जर्स अफ पर्च्युन भनियो। पूर्व सेना प्रमुख जनरल वीपी मलिक (सेवानिवृत्त) ले आफ्नो पुस्तक इन्डियाज मिलिटरी कन्फ्लिक्ट्स एन्ड डिप्लोमेसीमा नेपालको बारेमा पूर्ण अध्याय लेखेका छन् । यसमा उल्लेख छ – ब्रिटिश भारतले २४ अप्रिल, १८१५ मा नासिक रेजिमेन्टको रूपमा गोर्खा रेजिमेन्टको पहिलो बटालियन गठन गर्यो। प्रथम विश्वयुद्धको सुरुवातसम्म ब्रिटिस इन्डियन आर्मीमा १० वटा गोर्खा रेजिमेन्ट थिए ।

गोर्खाली नेपालको पहाडी ‘लडाका’ जाति हुन् । गोर्खाहरू दुई कुराका लागि परिचित छन्– साहस र वफादारी। उनीहरु शारीरिक र मानसिक रुपमा निकै बलियो हुन्छन् । यही कारणले गर्दा सन् १८५७ अगावै अंग्रेजहरूले आफ्नो सेनामा गोरखा सिपाहीहरूलाई प्रमुख रूपमा भर्ती गर्न थालेका थिए। सन् १८१४ को कुरा हो। ईस्ट इन्डिया कम्पनीको जरा भारतमा गहिरिँदै थियो। अब उनीहरूको नजर नेपालतिर थियो । बिस्तारै उनीहरु सिमानामा फैलिन थाले । तर गोर्खाहरू नाङ्गो खुकुरी लिएर जाइलागे । बेलायतीहरूले यस्तो युद्ध पहिले कहिल्यै देखेका थिएनन्। एक वर्ष भित्र, उसले महसुस गर्यो कि यो दाउ उल्टो हुन गइरहेको छ।

त्यसैले सन् १८१५ मा सुगौली सन्धिमा हस्ताक्षर भएको थियो। इस्ट इन्डिया कम्पनी र नेपालका राजाबीच यस सन्धि अनुसार नेपालको केही भागलाई ब्रिटिस इन्डियामा समावेश गर्न काठमाडौंमा बेलायती प्रतिनिधि नियुक्त गर्ने निर्णय भएको थियो । गोर्खाहरूलाई बेलायती सैन्य सेवामा भर्ना गर्ने निर्णय पनि भयो। त्यसपछि गोर्खाहरू अंग्रेजी सेनामा भर्ती भए। सन् १८५७ मा पहिलो स्वतन्त्रता संग्राम हुँदा गोर्खाहरूले ब्रिटिसको पक्षमा भारतीय क्रान्तिकारीहरू विरुद्ध लडे, किनभने त्यतिबेला गोर्खाहरू इस्ट इन्डिया कम्पनीको अधीनमा थिए । यसपछि गोर्खाहरू बेलायती सेनामा रहे । उनीहरूले बेलायतको पक्षमा दुई विश्वयुद्ध पनि लडे। र, यस्तो साहसपूर्वक लडे कि ब्रिटिशहरूले तिनीहरूलाई नयाँ नाम दिए – मार्शल रेस।

विश्वभरका सबै देशको सैन्य क्षमताको जानकारी दिने साइट ग्लोबल फायर पावरका अनुसार २६ अप्रिल २०२२ मा नेपालको सेना विश्वमा ११९औँ स्थानमा छ । नेपाली सेनामा करिब १ लाख ५ हजार सैनिक छन् । योसँगै नेपालसँग जम्मा १४ विमान छन् भने ९ हेलिकप्टर मात्र छन् । पैदल सेनासँग २१४ सैन्य बख्तरबंद गाडीहरू छन्, नेपाली सेनासँग ट्याङ्कहरू छैनन्। यद्यपि उनीसँग तान्ने ८४ वटा तोप छन् । नेपालको आफ्नै नौसेना छैन ।

नेपालमा सेनाको काम त्यहाँको राष्ट्रिय रक्षा परिषद्ले हेर्छ। यस काउन्सिलले काम गर्नुका साथै सेनाका नीतिहरू बनाउँछ र कार्यान्वयन गर्छ। यो परिषदमा प्रधानमन्त्री, रक्षामन्त्री, प्रधानसेनापति, परराष्ट्रमन्त्री, अर्थमन्त्री, गृहमन्त्री र मुख्य सचिव गरी ७ सदस्य रहन्छन् । नेपालमा सात प्रदेश छन्, सेनालाई आठ डिभिजनमा विभाजन गरिएको छ । सात प्रदेशमा सात डिभिजन छन् भने एक डिभिजन काठमाडौं उपत्यकामा छन् ।

सात राज्य भएको नेपाली सेनाले चीनजस्तो महाशक्ति राष्ट्रसँग पनि लडेको छ । सन् १९७४ मा चिनियाँ सेनाले तिब्बतसँग जोडिएको नेपालको भूमि कब्जा गर्ने प्रयास गरेपछि नेपाली सेनाले चिनियाँ सेनासँग गोरिल्ला युद्ध लडेको थियो । तर, पछि यो विवादमा सम्झौता भयो ।

अमेरिकाले नेपाललाई हतियार आपूर्ति गर्छ । यसबाहेक अमेरिकी विज्ञहरूले पनि नेपाली सेनालाई तालिम दिने गरेका छन् । यसबाहेक भारतले नेपाललाई ठूलो मात्रामा हतियार आपूर्ति गर्छ । यसबाहेक जर्मनी, बेल्जियम, इजरायल र दक्षिण कोरियाले नेपाललाई हातहतियार, गोलाबारुद र आधुनिक उपकरण उपलब्ध गराउँदै आएका छन् ।