काठमाडौं । कोरोनाभाइरस महामारीका कारण घुँडा टेकेको विश्व अझै पूर्णरुपमा निको हुन सकेको छैन । यही बेला अर्को नयाँ भाइरस फैलिन थालेको छ ।

दशकौंदेखि अफ्रिकी मानिसहरूमा सामान्य रहेको मंकीपक्स रोग अहिले विश्वका अन्य देशहरूमा पनि फैलिरहेको छ। विशेष गरी अमेरिका, क्यानडा र धेरै युरोपेली देशहरूमा केसहरू रिपोर्ट भइरहेका छन्। हालसम्म ११ देशमा ८० केस भेटिएका छन् ।

यो रोगको प्रकोप धेरै व्यापक नभए पनि कतिपय देशमा नयाँ केसले मानिसमा चिन्ता अवश्य पैदा गरेको छ । यति हुँदाहुँदै पनि के कारणले भाइरस सरेको हो भन्ने बारेमा धेरै जानकारी नआएको स्वास्थ्य अधिकारी बताउँछन् । उनीहरूअहिले सर्वसाधारणले आत्तिनुपर्ने कुरा केही नभएको बताउँछन् ।

“यो जोड दिनु महत्त्वपूर्ण छ कि मंकीपक्स मानिसहरुमाझ सजिलैसंग सर्दैन र सामान्य जनताको लागि जोखिम धेरै कम छ,” युके अफिस अफ पब्लिक हेल्थका राष्ट्रिय संक्रमण सेवाका उपनिर्देशक निक फिनले भने।

युनिभर्सिटी अफ साउथह्याम्प्टनमा विश्वव्यापी स्वास्थ्य समस्याबारे अनुसन्धान गर्ने वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता माइकल हेडले अहिले यो भाइरसको संक्रमण किन फैलिरहेको छ भन्नेबारे थोरै जानकारी भएको बताए । तर यसको संक्रमणको स्तर देखेर कोरोना भाइरसको महामारीको हदसम्म मानिसहरूले डराउनु नपर्ने उनको विचार छ।

साइन्स मिडिया सेन्टरमा बोल्दै उनले भने, “मलाई लाग्छ हामीले हरेक प्रकोपमा थोरै मात्र केसहरू देख्नेछौं, निश्चित रूपमा यो संक्रमण कोविड जस्तो हुनेछैन।”

जब कोरोनाभाइरसको पहिलो केस रिपोर्ट गरिएको थियो, यसको बारेमा केहि थाहा थिएन । मंकीपक्स एक रोग हो जसको बारेमा धेरै पहिले नै थाहा छ। यसका लागि भ्याक्सिन छन्, उपचार छ र पछिल्लो समय यो रोग फैलिएको अनुभव पनि छ ।

यो पनि ध्यानमा राख्नु पर्छ कि अब महामारी विज्ञान निगरानी र निगरानी प्रणाली अझ आधुनिक भएको छ र अब यो भाइरस पत्ता लगाउन र पहिचान गर्न पहिले भन्दा सजिलो भएको छ। जसको मतलब आगामी समयमा थप भाइरस र स्ट्रेनहरू पत्ता लाग्ने क्रम जारी रहनेछ।

यो भाइरस त्यति खतरनाक नदेखिए पनि भाइरसले उत्परिवर्तन गरिरहने र त्यसका नयाँ स्ट्रेनहरू निस्कने भएकाले यसलाई रोक्नको लागि व्यापक प्रयासलाई रोक्न नहुने नियामकको भनाइ छ ।

जब विश्वमा कोभिड-१९ को प्रारम्भिक केसहरू देखा पर्न थाले, यो रोग कहाँ र कसरी आयो भन्ने ठूलो प्रश्न थियो। SARS-Cov-2 लाई अपेक्षा गरेभन्दा कम समयमा पहिचान गरिएको भए पनि धेरै सिद्धान्तहरूले यो जनावरबाट मानिसमा आएको बताउँछन्, तर यो कुन जनावरबाट मानिसमा आयो भन्ने बहसको विषय हो।

अफ्रिकीहरू लामो समयदेखि मंकीपक्सबाट पीडित छन्। १९५८ मा यो पहिलो पटक बाँदरहरूमा पहिचान गरिएको थियो, जसको आधारमा यसलाई मंकीपक्स नाम दिइएको थियो। तर, अर्को अध्ययनले यो रोग बाँदरभन्दा पहिले चपाउने जनावरमा पाइने देखाएको छ ।

युनिभर्सिटी अफ रिडिङका सेलुलर माइक्रोबायोलोजीका एसोसिएट प्रोफेसर साइमन क्लार्कले साइन्स मिडिया सेन्टरलाई भने: “मन्कीपक्स पहिलो पटक सन् १९५० को दशकमा बाँदरमा भेटिएको थियो, तर १९७० को दशकमा यो मानिसमा फैलिएको थियो। यो अन्य जंगली जनारर जस्तै दाँतले कुनै वस्तु कोतरिरहने जनावरहरूमा पनि पाइन्छ।

अन्वेषकहरूले भाइरसका दुई प्रकारहरू पहिचान गरेका छन्, मध्य अफ्रिकाको एउटा संस्करण जसले बढी लक्षणात्मक रोग निम्त्याउँछ, र पश्चिम अफ्रिकामा पाइने एउटा संस्करण जसले हल्का लक्षणात्मक संक्रमण निम्त्याउँछ।

दशकौंदेखि एक समुदायलाई असर गर्ने यो भाइरस चिर परिचित भाइरस हो र त्यहाँ यसका खोपहरू र उपचारहरू उपलब्ध छन्। मंकीपक्स भाइरस बिफर निम्त्याउने भाइरससँग धेरै मिल्दोजुल्दो छ, बिफरको खोप पनि दुवै रोगका लागि प्रभावकारी भएको देखिएको छ।

युनाइटेड स्टेट्स सेन्टर्स फर डिजिज कन्ट्रोल एन्ड प्रिभेन्सन (CDC) ले आफ्नो वेबसाइटमा मन्कीपक्स संक्रमणको लागि हाल कुनै विशेष उपचार उपलब्ध नभएको तर औषधिद्वारा यसको फैलावट नियन्त्रण गर्न सकिने बताएको छ।

बजारमा पहिले नै मंकीपक्समा प्रयोगको लागि अनुमोदित र रोग विरुद्ध प्रभावकारी औषधिहरू छन्। उदाहरण को लागी, cidofovir, ST-246 र भ्याक्सिनिया इम्युनोग्लोबुलिन मंकीपक्सको संक्रमणमा प्रयोग गरिन्छ।

एक बहु-राष्ट्रिय रूपमा अनुमोदित खोप JYNNEOSTM, जसलाई Imvaimmune वा Imvanex पनि भनिन्छ मंकीपक्सको रोकथाम र उपचारको लागि उपलब्ध छ। यो खोप डेनमार्कको औषधि कम्पनी बाभेरियन नर्डिकले बनाएको हो ।

अफ्रिकामा यसको प्रयोगको बारेमा अघिल्लो तथ्याङ्कले यो मंकीपक्स रोक्न ८५ प्रतिशत प्रभावकारी रहेको देखाउँछ। यसबाहेक, ACAM2000 नामक बिफरको खोप छ। यो खोप मंकीपक्स बिरूद्ध पनि प्रभावकारी हुने स्वास्थ्य अधिकारीहरुको विश्वास छ ।

यो भ्याक्सिन सन् २००३ मा अमेरिकामा यो भाइरसको प्रकोप हुँदा प्रयोग गरिएको थियो ।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले पनि बिफरको खोप लगाइएका मानिसहरू मंकीपक्स भाइरसबाट धेरै हदसम्म सुरक्षित हुने बताएको छ। यद्यपि, धेरै देशहरूमा यो खोप लगभग ४० वर्ष पहिले बन्द गरिएको थियो किनभने ती देशहरूबाट बिफर रोग उन्मूलन भइसकेको थियो।

अधिकांश देशहरूमा भ्याक्सिनहरू हाल १८ वर्ष भन्दा माथिका मानिसहरूका लागि मात्र छन्, जसलाई यो रोगको बढ्दो जोखिम भएको विश्वास गरिन्छ।

युके हेल्थ प्रोटेक्शन एजेन्सीले मंकीपक्स भ्याक्सिन संक्रमण हुनु अघि र पछि दुवैमा प्रयोग गर्न सकिने बताएको छ।

बेलायतको हेल्थ प्रोटेक्शन एजेन्सीले अन्य संक्रामक रोगहरूजस्तै मन्कीपक्स मानिसमा सजिलै सर्दैन भनी बताएको छ।

पछिल्लो पटक जब यो रोगको संक्रमण फैलिएको थियो, संक्रमित व्यक्तिबाट भाइरसको औसत संक्रमण शून्यदेखि एक व्यक्तिको बीचमा थियो। त्यसैले यो भाइरसमा संक्रमण फैलिने स्तर निकै कम भएको छ ।

युएस आर्मी मेडिकल रिसर्च इन्स्टिच्युट फर इन्फेक्सियस डिजिजका जे हूपरले एनपीआरलाई यस रोगको रिपोर्टमा भने, “अधिकांश अवस्थामा, बिरामी व्यक्तिले कसैलाई पनि संक्रमित गर्दैन।”

युनिभर्सिटी अफ साउथह्याम्प्टनका प्रमुख डा हेड. बताउँछन् कि संक्रमित व्यक्तिबाट संक्रमण फैलिनको लागि छाला-देखि-छालाको सम्पर्क आवश्यक हुन्छ। डब्लुएचओका अनुसार सामान्य जनसङ्ख्यामा मंकीपक्सको मृत्युदर ० देखि ११% सम्म र साना बालबालिकामा बढी हुन्छ।

एक व्यक्ति संक्रमित व्यक्ति वा संक्रमित जनावरको नजिकको सम्पर्कमा आउँदा मंकीपक्स सर्छ।

मंकीपक्सको पहिलो मानव केस १९७० मा कंगो गणतन्त्रमा रिपोर्ट गरिएको थियो, र त्यसपछि यो संक्रमण मध्य र पश्चिम अफ्रिकाका धेरै देशहरूमा आवधिक रूपमा फैलिएको छ।

अफ्रिका बाहिर मंकीपक्सका केसहरू विरलै देखिए पनि हालैका वर्षहरूमा अमेरिका, बेलायत, इजरायल र सिंगापुरमा घटनाहरू रिपोर्ट गरिएका छन्।

हाल बेलायतमा यस रोगका केसहरू रिपोर्ट गरिएको छ, तर यसअघि पनि सन् २०१८, २०१९ र २०२१ मा बेलायतमा यस रोगका केसहरू रिपोर्ट गरिएका थिए।

पहिले अफ्रिकाबाट बाहिर आएका केसहरूको संख्या धेरै कम थियो। सन् २००३ मा अमेरिकामा ४७ वटा घटना रिपोर्ट गरिएको थियो।

विगतका अनुभवहरूले स्वास्थ्य अधिकारीहरूलाई यो भाइरसको बारेमा जानकारी मात्र दिएका छैनन् तर यसलाई कसरी रोक्ने भनेर पनि सिकाएको छ।

यद्यपि, धेरै देशका स्वास्थ्य एजेन्सीहरूले भनेका छन् कि उनीहरूले यो भाइरसको अगाडि आउने केसहरूलाई नजिकबाट निगरानी गरिरहेका छन्। यकिन तथ्यांक आएपछि यो भाइरसको प्रकोप पछिल्लो पटकको जस्तै हल्का हुने हो कि होइन भन्न सकिने अवस्था छैन ।

अफ्रिका बाहिरका अन्य देशहरूमा मंकीपक्सका यति धेरै केसहरू पहिले कहिल्यै देखिएका थिएनन्। अफ्रिकाबाट संक्रमित व्यक्ति प्रभावित देशहरूमा गएको तथ्यसँग पनि कुनै उचित सम्बन्ध छैन।