काठमाडौं । रुसको मुद्रा रुबल यस वर्ष सबै प्रतिबन्ध र चुनौतीका बाबजुद डलरको तुलनामा विश्वकै उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्ने मुद्रा बनेको छ ।

युक्रेनमा आक्रमण गरेपछि रुसले आधुनिक इतिहासकै सबैभन्दा कडा आर्थिक प्रतिबन्धको सामना गरिरहेको छ। तर रुबललाई बलियो हुनबाट पश्चिमी देशको यो कारबाहीले पनि रोक्न सकेन ।

दुई महिना अघि यो यस्तो कुरा थियो जुन कल्पना गर्न गाह्रो थियो। डलरको तुलनामा रुबलको मूल्य घटेर एक सेन्टभन्दा कममा झरेको थियो । तर त्यसपछि केहि यस्तो भयो र मुद्रा बजार पर्यवेक्षकहरू चकित भए।

त्यो मार्च ७ को दिन थियो । रुबल डलरको तुलनामा ऐतिहासिक रूपमा न्यून स्तरमा पुगेको थियो।

त्यतिबेला रुबल डलरको तुलनामा ०.००७ मा थियो। त्यसपछि रुबलको स्थिति डलरको तुलनामा लगभग १५ प्रतिशतले सुधार भएको छ र अहिले ०.०१६ मा व्यापार भइरहेको छ।

विश्लेषकहरूले यस तथ्यलाई श्रेय दिन्छन् कि युक्रेनमा आक्रमण सुरु भएदेखि नै क्रेमलिनले मुद्राको प्रवाहलाई नियन्त्रण गर्न कडा कदम चालेको थियो।

मानिसमा त्रासको वातावरण थियो र एटिएम मेसिनबाहिर पैसा निकाल्न लामो लाइन देखियो । रुसले आफ्ना जनतालाई विदेशी मुद्रा किन्न रुबल खर्च गर्न प्रतिबन्ध लगायो ।

अमेरिकी विदेशमन्त्री एन्टोनी ब्लिन्केनले रुसको यो कदम चालाखी भएको बताएका छन् । रुसका यी कदमका कारण विदेशी मुद्रा सञ्चितिको ठूलो हिस्सा जम्मा भएको थियो ।

यो यस्तो समयमा भयो जब देशबाट बाहिर जाने पूँजी र युक्रेनमा भएको सैन्य आक्रमणको खर्च धान्न यी स्रोतसाधनको नितान्त आवश्यकता थियो। यो लडाई सोचे भन्दा लामो हुने थियो।

रुबलको यो रिकभरीमा सामान्य नदेखिने कुरा टर्की वा अर्जेन्टिना जस्ता देशहरूको उदाहरण हो। कुनै बेला अर्जेन्टिना र टर्की जस्ता देश पनि यस्तै कदम चाल्न बाध्य भएका थिए । तर रुसको जस्तो नतिजा भने पाएनन् । लिरा र पेसो दुवैको अवस्था बिग्रिएको थियो।

दुबै मुद्राहरू रेकर्ड न्यून स्तरमा पुगे र अझै पनि रिकभर गर्न संघर्ष गरिरहेका छन्। रुसले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्ध लगाउन लागेको थाहा पाएपछि तुरुन्तै कदम चाल्न थाल्यो ।

यो सबै रूसको नयाँ पुस्ताको लागी नयाँ थियो। विशेष गरी ती व्यक्तिहरूका लागि जसले सोभियत संघको कठिन अवधि देखेका थिएनन्।

“रूसको केन्द्रीय बैंकले पश्चिमी प्रतिबन्धहरूको प्रतिक्रियामा ब्याज दर बढाउनुपर्यो र पूँजी प्रवाहलाई कडा गर्नुपर्यो,” वित्तीय फर्म ईटोरोका ग्लोबल मार्केट मामिलाविज्ञ बेन लाडलरले बीबीसी मुन्डोलाई भने।

“रसियामा ब्याज दर दोब्बर बढेर २० प्रतिशत पुगेको छ। रुसी निर्यातकर्ताहरूलाई विदेशी आम्दानीको ८० प्रतिशत रुबलमा परिणत गर्न आदेश दिइएको छ। थोरैलाई मात्रै आफ्नो पैसा विदेश पठाउन अनुमति दिइएको छ र यो पठाइने रकमको पनि निश्चित सीमा हुनेछ।’

पश्चिमी देशहरूले लगाएको प्रतिबन्ध अन्तर्गत रुसको विदेशमा रहेका बैंक खाताहरू रोक्का गरिएको छ।

रूसले आफ्नो मुद्रा सुरक्षित गर्न अर्को कदम चाल्यो। रुसबाट प्राकृतिक ग्यास खरिद गर्ने युरोपेली संघका राष्ट्रहरूलाई डलर वा युरोको सट्टा रुबलमा बिल तिर्न माग गरिएको थियो।

युरोपका देशहरू रूसबाट आउने ग्यासमा धेरै निर्भर छन्। युरोपेली संघले ऊर्जा आपूर्तिको वैकल्पिक उपाय खोज्ने योजनामा ​​काम गरिरहेको छ।

तर युरोपले पनि रुसबाट ग्यास किन्न बन्द गर्न वर्षौं लाग्नेछ। रुसको सरकारी स्वामित्वको गाजप्रोमको सबैभन्दा ठूलो खरिदकर्ता जर्मनीले रुबलमा भुक्तान गर्न पहिले नै सहमत भइसकेको छ। र रूसलाई यो सुविधा प्रदान गर्ने जर्मनी युरोपको एक मात्र देश होइन।

“रूसले युरोपेली संघसँग बदला लिन रणनीतिक दृष्टिकोण अपनाएको छ। रूसले युरोपलाई प्राकृतिक ग्यास आपूर्तिको मुख्य स्रोतको रूपमा आफ्नो स्थितिको पूर्ण फाइदा उठायो। युक्रेनमा आक्रमण हुनु अघि युरोपले आफ्नो आवश्यकताको ४० प्रतिशत ग्यास रुसबाट किन्दै आएको थियो” वित्तीय फर्म स्कोप रेटिङ्सकाका वरिष्ठ विश्लेषक लेभोन केमेरियन बताउँछन्।

र अन्तमा, रूसले तेल र ग्यासको महँगो मूल्यबाट पनि धेरै सहयोग पायो।

तेल र ग्यासको मूल्य बढ्नुको अर्थ रूसका ग्राहकहरूले तेलको प्रति ब्यारेल बढी डलर तिर्नुपर्ने थियो र यसको मतलब यो हो कि उनीहरूलाई थप रूबल चाहियो ।

यद्यपि, विश्लेषकहरू भन्छन् कि कडा मौद्रिक उपायहरू, उच्च ब्याज दर र महँगो तेल र ग्याँसको मूल्यले रूसलाई तत्काल राहत मात्र दिनेछ।

ब्लुमबर्ग इकोनोमिक्सका रुसी अर्थतन्त्र विशेषज्ञ स्कट जोन्सन भन्छन्, “रूसभित्र रुबल एक्कासी महँगो भएको छ। यसले निर्यातकर्ता र केही घरेलु उत्पादकहरूलाई समस्या सिर्जना गरेको छ। यसको मतलब यो पनि हो कि बजेटका लागि रूससँग कम आम्दानी हुनेछ ।

रुबल जसरी सुदृढ भएको छ, त्यसले रुसमाथि पश्चिमा राष्ट्रले लगाएको आर्थिक नाकाबन्दी पनि प्रभावकारी भइरहेको छ कि छैन भन्ने प्रश्न उठिरहेको छ ?

स्कट जोन्सन भन्छन्, “रूस बाहिरका मानिसहरूले रुबल बलियो हुँदै गएको र प्रतिबन्धहरूले सोचे जस्तो प्रभाव नरहेको महसुस गर्छन्। तर यो पूर्ण रूपमा सत्य होइन।”

“रुबलको बलियो हुनुको मुख्य कारण भनेको निर्यात आम्दानीलाई आन्तरिक मुद्रामा रूपान्तरण गर्ने अवस्था र मौद्रिक प्रवाहमा लगाइएका अन्य प्रकारका नियन्त्रणहरू हुन्। यसरी विदेशबाट नगद प्रवाहलाई नियन्त्रण गरिएको छ।”

“रुबलले भुक्तानी सन्तुलनको वास्तविक चित्र प्रस्तुत गर्दछ, तर यसले अर्थतन्त्रको अवस्थालाई प्रतिबिम्बित गर्दैन जहाँ चित्र धुमिल देखिन्छ,” उनी भन्छन्।

बेन लाडलर पनि स्कट जोन्सनको तर्कसँग सहमत छन्। “यो सम्भव छ कि रुबलको उछाल अब बन्द हुन सक्छ। रुबलको सुदृढीकरणले रूसको निर्यातलाई कम प्रतिस्पर्धी बनाएको छ र कडा अमेरिकी प्रतिबन्धका कारण यसको ऋणमा डिफल्ट हुने जोखिम बढेको छ,” उनी भन्छन्।