काठमाडौं । श्रीलंकाका राष्ट्रपति गोटाबाया राजापाक्षेले देश छोडेका छन्। उनी भागेर माल्दिभ्स पुगेका छन् । उनले राजीनामा नदिई देश छाडेपछि जनतामा आक्रोश थपिएको छ । हजारौं मानिस सडकमा उत्रिएका छन् ।

यसअघि गोटाबाया राजापाक्षेले जुलाई १३ मा राजीनामा दिने बताएका थिए । तर उनी राजीनामा नदिई देश छाडेर भागेका कारण श्रीलंकामा नयाँ राजनीतिक संकट खडा भएको छ ।

सन् १९४८ मा स्वतन्त्र भएको श्रीलंका अहिलेसम्मकै सबैभन्दा खराब आर्थिक संकटको सामना गरिरहेको छ । खाद्यान्न र औषधि जस्ता आधारभूत आवश्यकताको समेत अभाव भएको छ । पेट्रोल र डिजेल सकिन लागेको छ । यो आर्थिक संकटको लागि राजापाक्षे परिवार जिम्मेवार मानिन्छ ।

महिनौंदेखि श्रीलंकाको सडकमा राजापाक्षे परिवारविरुद्ध प्रदर्शन भइरहेको छ। यसअघि जनता सडकमा उत्रिएपछि महिन्दा राजापाक्षेले प्रधानमन्त्री पदबाट राजीनामा दिएका थिए । जब जनता फेरि सडकमा उत्रिए र गत हप्ता राष्ट्रपति भवन कब्जा गरे, गोटाबाया राजापाक्षेले जुलाई १३ मा राजीनामा दिने वाचा गरे। तर, उनले अहिलेसम्म राजीनामा दिएका छैनन् ।

गोटाबाया राजापाक्षे पहिलो राष्ट्र प्रमुख होइनन् जो समस्या पर्दा देश छोडेर भाग्नुपर्‍यो। यसअघि पनि परिस्थिति परिवर्तन हुनासाथ कैयौं नेताले रातारात देश छाड्नुपरेको थियो ।

१. अफगानिस्तान: अशरफ गनी

गत वर्ष अमेरिकी सेनाले अफगानिस्तान छोडेको थियो। यसपछि तालिबानले बिस्तारै त्यहाँ कब्जा गर्न थाले । १५ अगस्ट २०२१ मा तालिबानले अफगान राष्ट्रपति भवन कब्जा गर्यो। यससँगै त्यहाँ तालिवानको शासन सुरु भएको थियो ।

राष्ट्रपति असरफ गनीले तालिबान राष्ट्रपति भवनमा प्रवेश गर्नुअघि नै देश छाडेका थिए। उनी भागेर संयुक्त अरब इमिरेट्स पुगेका थिए । त्यसको भोलिपल्ट अशरफ गनीले युएईबाट अफगानिस्तानका जनतालाई सम्बोधन गर्दै आफूले देश नछाडेको भए धेरै रगत बग्ने बताए ।

२. युक्रेन: भिक्टर यानुकोविच

फेब्रुअरी २०१० मा युक्रेनमा राष्ट्रपतिको चुनाव भयो। यस निर्वाचनमा भिक्टर यानुकोविच विजयी भए । यानुकोविचले रुस र युरोपेली युनियनसँगको सम्बन्ध सुधार गर्ने वाचा गरेका थिए । नोभेम्बर २०१३ मा, युरोपेली संघले युक्रेनसँग सम्झौता गर्ने तय थियो, तर यानुकोभिच त्यसबाट फिर्ता भए। त्यसपछि युक्रेनमा विद्रोह भयो ।

यस अवधिमा यानुकोविचमाथि भ्रष्टाचारको आरोप पनि लागेको थियो । २२ फेब्रुअरी २०१४ मा युक्रेनी संसदले यानुकोविचलाई पदबाट हटाउने प्रस्तावमा मतदान गर्‍यो। जसमा ४४७ सदस्यमध्ये ३२८ जनाले उनलाई हटाउने पक्षमा मतदान गरेका थिए । तर त्यो अघि यानुकोविच देश छोडेर रसिया भागे।

३. पाकिस्तान: नवाज शरीफ

पाकिस्तानका पूर्वप्रधानमन्त्री नवाज शरीफलाई दुई पटक देश छाड्नुपरेको थियो । सन् १९९९ को कारगिल युद्धपछि उनले पहिलो पटक देश छाड्नुपरेको थियो । कारगिल युद्धपछि नवाज शरीफ तत्कालीन सेना प्रमुख परवेज मुशर्रफलाई हटाउन चाहन्थे । यो कुरा मुसर्रफलाई थाहा थियो । उनका वफादारहरूले नवाज शरीफलाई घरमै नजरबन्द गरेर जेलमा हालेका थिए। पछि नवाज सरिफलाई १० वर्षका लागि साउदी अरब पठाइएको थियो ।

२००७ मा शरीफ सर्वोच्च अदालतको आदेशमा आफ्नो परिवारसँग पाकिस्तान फर्के। सरिफ सन् २०१३ मा तेस्रो पटक प्रधानमन्त्री बनेका थिए । पनामा पेपर्स लीकमा उनको नाम बाहिरिएपछि विवाद बढेको छ ।

सर्वोच्च अदालतले सरिफलाई आजीवन कुनै पनि सरकारी पदमा बस्न प्रतिबन्ध लगाएको छ । जुलाई २०१८ मा, उनलाई आयभन्दा बढी सम्पत्ति मुद्दामा दोषी पाइयो र १० वर्षको जेल सजाय सुनाइयो। तर, सरिफ त्यसपछि साउदी अरब गए । सरिफ अझै पाकिस्तान बाहिर छन्।

४. पाकिस्तान: परवेज मुशर्रफ

२०१३ को चुनावमा नवाज सरिफको पार्टी पीएमएल–एन विजयी भएपछि सत्तामा आएको थियो । नवाज सरिफ प्रधानमन्त्री बने । शरीफ सरकारले मुसर्रफविरुद्ध देशद्रोहको मुद्दा दायर गरेको थियो।

३१ मार्च २०१४ मा मुशर्रफलाई आरोपी बनाइएको थियो । यसैबीच, १८ मार्च, २०१६ मा मुसर्रफ उपचारको लागि दुबई गए। त्यसयता उनी फर्केका छैनन् । मुसर्रफ अहिले पनि दुबईमा छन् र उनको स्वास्थ्य निकै खराब छ । हालै मुशर्रफको अवस्था निकै नाजुक रहेको खबर आएको थियो ।

५. इरान: रजा शाह पहलवी

इरानमा पहलवी वंशको शासन थियो । इरानको नयाँ संविधान सन् १९४९ मा लागू भयो। त्यसबेला देशका राजा रजा शाह पहलवी थिए। १९५२ मा मोहम्मद मोसादिक प्रधानमन्त्री भए तर १९५३ मा उनलाई अपदस्थ गरियो र त्यसपछि शाह पहलवी देशको सार्वभौम भए।

जनताले यो विद्रोह मन पराएनन् । जनताको नजरमा रजा पहलवी अमेरिकाको कठपुतली बनेका थिए । त्यसबेला शाह पहलवीका विपक्षी नेता आयतोल्लाह रुहोल्लाह खोमेनी थिए। सन् १९६४ मा शाह पहलवीले खोमेनीलाई निष्कासन गरे ।

सेप्टेम्बर १९७८ मा शाह पहलवी विरुद्ध इरान मा विरोध प्रदर्शन सुरु भयो। लाखौं जनता सडकमा उत्रिए । यसलाई इस्लामिक क्रान्ति पनि भनिन्छ । १६ जनवरी १९७९ मा शाह पहलवी आफ्नो परिवारसँग इरान छोडेर अमेरिका गए । फेब्रुअरी १९७९ मा खोमेनी फ्रान्सबाट इरान फर्के।