काठमाडौं । दोस्रो विश्वयुद्धपछि शीतयुद्ध समाप्त भएको लामो समय भइसकेको छ तर अहिले पनि यस सम्बन्धमा चकित पार्ने खुलासा भइरहेका छन् । देशहरूले हतियार र गोलाबारुदको बारेमा नयाँ प्रयोग गर्दै थिए, तर ब्रिटिश सेनाले यसमा सबैलाई पछाडि छोड्यो। उसले प्रत्यक्ष रूपमा आणविक विस्फोटको लागि कुखुरा प्रयोग गर्ने सोच्यो। परियोजनाले समान रूपमा अनौठो नाम पायो – अपरेशन ब्लू पीकक।

रुस आक्रामक भयो भने समयमै पाठ सिकाउनुपर्छ भन्ने मनसायले शीतयुद्धका बेला धेरै देशले आ–आफ्नो तयारी गरेका थिए । वास्तवमा दोस्रो युद्धपछि अमेरिका, युरोप र बेलायत मिलेर सोभियत संघको विरुद्धमा उभिए । यो पुँजीवाद र साम्यवादको लडाइँ थियो, जसमा प्रत्यक्ष लडाइँ थिएन, तर लडाइँको पूर्ण तयारी अवश्य थियो। बेलायतको मुकुट त्यतिबेला आफ्नो चमक गुमाउन थालेको थियो, तर युद्धको मामिलामा उसले डरलाग्दो योजना बनायो ।

पचासको दशकको प्रारम्भमा, युनाइटेड किंगडमले पश्चिम जर्मनीमा भूमिगत बारुदी सुरंग राख्यो ताकि यदि सोभियत संघले युरोपबाट आक्रमण गर्यो भने, यसलाई बाटोमा ध्वस्त पारियोस्। यो ल्यान्डमाइनको नाम थियो – अपरेशन ब्लू पीकक। ल्यान्डमाइनमा पानीजस्तै पैसा खर्च भयो।

परियोजना रोयल आर्मामेन्ट रिसर्च एण्ड डेभलपमेन्ट एस्टेब्लिसमेन्ट (आरएआरडीई) ले अत्यन्तै गोप्य रूपमा डिजाइन गरेको थियो। ल्यान्डमाइन कुनै साधारण ल्यान्डमाइन थिएन, प्रत्येक वारहेड लगभग ८ किलोटन थियो, जुन नागासाकी आणविक आक्रमणको आधा शक्ति हो। यदि यो विस्फोट भएको भए सोभियत संघको सेना ध्वस्त हुने थियो, युरोपको ठूलो भूभाग पनि रेडियोधर्मी तत्वको सिकार हुने थियो । तर, त्यतिन्जेल बेलायतले पनि यसलाई आफ्नो स्वार्थमा हेरिरहेको थियो कि यसपछि यसको डर लामो समयसम्म सबैमा रहन्छ ।

जर्मनी आफैंलाई यसबारे पूर्ण जानकारी थिएन। रुसलाई घृणा गर्ने बेलायत आफ्नो मित्र रहिरहनेछ भन्नेमा उनीहरू विश्वस्त थिए। पछि, लीक भएको नीति पत्रबाट मात्रै उनीहरूको यो मनसायको बारेमा पनि थाहा हुन सकेको थियो । यो पत्रमा सोभियत संघको मनसाय आणविक विष्फोटबाट टुट्नेछ र रेडियोएक्टिभ विकिरणको डरले लामो समयसम्म युरोपतर्फ आउन हिम्मत गर्ने छैन भन्ने प्रष्ट लेखिएको थियो ।

यो महत्वाकांक्षी योजनामा ​​ठूलो प्राविधिक त्रुटि थियो । जहाँ उत्तरी जर्मनीमा बारूद राखिएको थियो जहाँ जाडोमा तापक्रम निकै कम हुन्थ्यो। यो भूमिगत थियो र धेरै तल थियो । यस्तो अवस्थामा आवश्यक पर्दा असफल पनि हुन सक्थ्यो । धेरै उपाय सोचियो तर काम हुन सकेन ।

यसपछि जिउँदो कुखुरालाई प्रत्येक बमको खोलसँग प्याक गर्ने निर्णय गरियो। यससँगै एक साताको दाना र पानी पनि राख्ने तय भयो । उनीहरूको शरीरको तातोका कारण सुरुङमा पनि गर्मी हुनेछ । ब्रिटिस सेनाले पनि त्यसको कार्यान्वयनको तयारी गरेको थियो, तर नीतिपत्र चुहावट भयो र जर्मनीसहित पुरै यूरोपमा हल्ला भयो ।

यसपछि सन् १९५८ मा त्यहाँको रक्षा मन्त्रालयले शत्रु र मित्र राष्ट्रलाई नोक्सान पुर्याउने भन्दै ‘अपरेशन ब्लू पीकक’ तत्काल बन्द गर्ने आदेश दिएको थियो । सन् २००४ मा ५० को दशकको अन्त्यतिर बन्द भएको यो अपरेसनको बारेमा आम जनतालाई थाहा भयो, जब यसलाई अवर्गीकृत गरियो, अर्थात् गोप्य सूचनाको सूचीबाट हटाइयो।