काठमाडौं । भनिन्छ, कूटनीतिमा कुनै पनि देश स्थायी मित्र र स्थायी शत्रु हुँदैन । समयले कूटनीतिमा सबै कुराको निर्णय गर्छ। साउदी अरब र अमेरिकाबीचको सम्बन्धलाई पनि यही दृष्टिकोणबाट हेर्न सकिन्छ ।

अमेरिकी पत्रिका ‘द वाल स्ट्रिट जर्नल’ले अमेरिकाले साउदी अरेबियाविरुद्धको धम्की फिर्ता लिएको खुलासा गरेको छ । तीन महिनाअघिको अक्टोबर २०२२ सम्झनुहोस्। अमेरिकाको अतुलनीय मित्र साउदी अरेबियासँगको द्वन्द्वका कारण चर्चामा थियो ।

अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनको प्रयासको बाबजुद तेल उत्पादन गर्ने देशहरूको समूह ओपेक प्लसले अक्टोबरमा तेल उत्पादन कटौती गर्ने निर्णय गरेपछि अमेरिकालाई स्तब्ध बनाएको थियो। ओपेक प्लसमा साउदी अरेबिया प्रमुख मानिन्छ। अमेरिकामा मध्यावधि चुनावको समयमा ओपेक प्लसको यो निर्णय बाइडेन सरकारका लागि आर्थिक धक्का थियो।

रुस पनि ओपेक प्लस समूहको सदस्य हो। अमेरिकाले ओपेक समूहको यो निर्णयलाई रुस समर्थक भएको आरोप लगाउँदै कडा प्रतिक्रिया दिएको थियो । राष्ट्रपति बाइडेनले साउदी अरेबियालाई गम्भीर परिणाम भोग्नुपर्ने चेतावनी दिएका थिए ।

यसबाहेक अर्का अमेरिकी सांसदले अमेरिकाले साउदी अरेबियासँगको सबै सम्बन्ध तत्काल अन्त्य गर्नुपर्ने बताएका थिए ।

तर तीन महिना बितिसक्दा पनि अमेरिकाले साउदी अरेबिया र उनका युवराज मोहम्मद बिन सलमानविरुद्ध कुनै कडा कदम चालेको छैन । अमेरिकी राष्ट्रपति बाइडेन विशेष गरी अमेरिकाले साउदी अरेबियाबाट कसरी बदला लिने भन्नेमा मौन छन्।

यसैबीच अमेरिकी अखबार ‘द वाल स्ट्रीट जर्नल’का अनुसार अमेरिकी अधिकारीहरूले अमेरिका यस खतराबाट पछि हटेको बताएका छन् ।

गल्फ स्टेट एनालिटिक्सका सीईओ जर्जियो क्याफिरोले पनि समाचार वेबसाइट इनसाइडरलाई भने कि वाल स्ट्रीट जर्नलको लेख वास्तविकतासँग मेल खान्छ।

जर्जियो क्याफिरोले साउदी अरेबियाप्रति अमेरिकाको नरम शैलीको मुख्य कारण तेल उत्पादनमा कटौती गरे पनि तेलको मूल्य नबढ्नु हुनसक्ने बताए। कोभिड–१९ को प्रकोपसँग लडिरहेको चीनको आर्थिक मन्दीले माग घटाउन र मूल्यलाई नियन्त्रणमा राख्न मद्दत गरेको उनले बताए ।

यसका साथै दुवै देशले यो विवादलाई अगाडि बढाउनुको सट्टा साझा हितमा ध्यान दिनु उपयुक्त ठानेका छन् । यी चासोहरू मध्ये सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण इरानको इस्लामिक राष्ट्रले खडा गरेको खतरा हो।

इरानले हतियार विकास गर्ने क्षमतालाई सीमित गर्न सन् २०१२ मा आणविक सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको थियो। इरानले यो सम्झौता पुन: कार्यान्वयन गर्न बाइडेन प्रशासनको प्रयासलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरेको छ।

अर्कोतर्फ इरानले रुससँगको सैन्य सम्बन्धलाई पनि बलियो बनाएको छ । इरानले रुसलाई विस्फोटक ड्रोन आपूर्ति गर्छ। रुसले यो ड्रोन अमेरिका समर्थित युक्रेनी नागरिकमाथि आक्रमण गर्न प्रयोग गरेको छ ।

यसबाहेक, इरानी प्रोक्सी सेनाले यमनमा साउदी अरब समर्थित सेना विरुद्ध युद्ध छेडेको छ। इरानमा हिजाब विरोधी दंगाले सरकारलाई समस्यामा पारेको छ। काफिरोका अनुसार इरानमा चलिरहेको हिजाब विरोधी विवादले दुई देशबीचको विवादलाई थप चर्काउन सक्ने भन्दै अमेरिका र साउदी अरब चिन्तित छन् ।

जर्जियो काफिरोले भने कि इरानको भूमिका यहाँ पनि महत्त्वपूर्ण छ किनभने अमेरिका र साउदी अरेबिया दुवै चिन्तित छन् कि इरानले आफ्नो आन्तरिक विवादलाई क्षेत्रीयकरण गर्न खोजिरहेको छ। जसको असर आसपासका देशहरुमा पनि पर्न सक्छ ।

नोभेम्बरमा अमेरिकाले एक रिपोर्टमा इरानले साउदी अरबमा मिसाइल प्रहार गर्ने तयारी गरिरहेको दाबी गरेको थियो । अमेरिकाको यो कदमलाई दुई देशबीचको तनाव कम गर्न मद्दत गरेको श्रेय पनि दिइन्छ ।

यस बाहेक अमेरिकाले विवादको बीचमा पनि साउदीलाई व्यापक सुरक्षा सहयोग जारी राखेको छ । गत वर्ष अमेरिकाले साउदी अरेबियालाई ५ अर्ब डलर बराबरको हतियार बेच्न स्वीकृति दिएको थियो ।

अमेरिकी र साउदी अरेबियाका अधिकारीहरूले द वाल स्ट्रिट जर्नललाई भने कि दुई देशले इरानलाई रोक्नको लागि संवेदनशील गुप्तचर र सैन्य परियोजनाहरूमा सहयोग गरिरहेका थिए।

अमेरिका र साउदी अरेबियाबीचको तनाव पूर्ण रुपमा समाप्त भएको छैन । अमेरिकाका प्रतिद्वन्द्वी राष्ट्र चीन र रुससँग बलियो सम्बन्ध बनाउने साउदी अरबको प्रयासले दुई देशबीच दरार पैदा गर्न सक्छ ।

यसबाहेक, घरेलु असन्तुष्टि र साउदी क्राउन प्रिन्स मोहम्मद बिन सलमान विरुद्ध लागेका दमनको आरोप पनि दुई देश बीच दरार पैदा गर्न सक्ने एक मुद्दा हो। तर, तत्कालका लागि दुवै देशका साझा हितहरू छन् । साउदी अरेबियासँग महाशक्ति अमेरिकाका यस्ता धेरै स्वार्थ जोडिएका छन्, जसका कारण साउदीको जिद्दी अगाडि अमेरिका घुँडा टेक्न बाध्य छ ।