काठमाडौं। कपाल झर्ने समस्याले मानिसहरूलाई सताइरहन्छ। विभिन्न तेल र शैम्पू प्रयोग गरेपछि पनि कपाल झर्ने समस्या कम हुँदैन। पुरुष र महिला दुवै कपाल झर्ने र तालु खुइलिने समस्याबाट चिन्तित हुन्छन्।

आजभोलि सानो उमेरमै कपाल झर्ने समस्याले धेरैलाई सताइरहेको छ। धूलो, धुँवा र प्रदूषणका साथै हाम्रो शरीरभित्र हुने पोषक तत्वको कमी यसको मुख्य कारण हो। स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार केही खास भिटामिन र खनिजको कमीले कपालको जरा कमजोर बनाउँछ। कपाल झर्ने समस्या सामान्य भन्दा बढी गम्भीर हुन्छ। कुन भिटामिनको कमीले कपाल झर्ने समस्या निम्त्याउँछ र के उपायहरू अपनाउने भनेर पत्ता लगाउनुहोस्।

कुन भिटामिनको कमीले कपाल झर्छ?
कपालको स्वास्थ्यका लागि मुख्य गरी निम्न भिटामिनहरूको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ।

• भिटामिन B7 (बायोटिन): यसलाई कपालको ‘सुपरफूड’ मानिन्छ। यसको कमीले कपाल पातलो हुने र झर्ने गर्छ। कपाल झर्ने समस्याको प्रमुख कारण भिटामिन B7 को कमी हो, जसलाई बायोटिन पनि भनिन्छ। भिटामिन B7 स्वस्थ कपालको लागि आवश्यक छ र यसले लामो र बलियो कपालको वृद्धिलाई बढावा दिन्छ। यो प्राप्त गर्न, आफ्नो आहारमा बायोटिन युक्त खानेकुराहरू समावेश गर्नुहोस्। तपाईंले धेरै अण्डा, सुकेको फलफूल, बीउ र पातदार तरकारीहरू खानुपर्छ। विशेषज्ञको सल्लाहमा बायोटिन सप्लिमेन्टहरू पनि लिन सक्नुहुन्छ।

• भिटामिन D: कपालका नयाँ कोशिकाहरू (Hair Follicles) बनाउन भिटामिन D आवश्यक हुन्छ। यसको कमीले कपाल उम्रिने प्रक्रिया रोकिन सक्छ। कपालको फोलिकल्सको स्वास्थ्यमा भिटामिन D ले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। अनुसन्धानले देखाउँछ कि भिटामिन D को कमीले कपाल झर्ने समस्या निम्त्याउन सक्छ। भिटामिन डी को कम स्तरले कपालको वृद्धिलाई रोक्छ, जसले गर्दा कपाल झर्छ र पातलो हुन्छ। स्वस्थ कपाललाई बढावा दिन, भिटामिन डी युक्त खानेकुराहरू जस्तै बोसोयुक्त माछा, अण्डा र फोर्टिफाइड डेरी उत्पादनहरू खानुहोस्। बिहानको घाममा बस्नुहोस्, र गम्भीर कमी भएमा, डाक्टरको सल्लाह अनुसार भिटामिन डी पूरकहरू लिनुहोस्।

• भिटामिन E: यसले टाउकोको छालामा रक्तसञ्चार बढाउँछ र कपाललाई ‘अक्सिडेटिभ स्ट्रेस’ बाट जोगाउँछ।

• भिटामिन C: यसले शरीरमा कोलाजेन बनाउन मद्दत गर्छ र फलाम (Iron) सोस्न सहयोग गर्छ, जुन कपालको मजबुतीका लागि अनिवार्य छ।

• आइरन र जिंक: भिटामिन बाहेक आइरन र जिंकको कमीले पनि अत्यधिक कपाल झर्ने गर्दछ।

कपाललाई कसरी सही पोषण प्रदान गर्ने?

कपाललाई बाहिरबाट मात्र होइन, भित्रैबाट पोषण दिनु आवश्यक छ। यसका लागि निम्न उपायहरू अपनाउन सकिन्छ:

१. खानपानमा सुधार (Dietary Changes)

• प्रोटिनयुक्त खाना: कपाल आफैंमा ‘केरटिन’ नामक प्रोटिनले बनेको हुन्छ। त्यसैले अण्डा, दाल, गेडागुडी, र माछा-मासुलाई आहारमा समावेश गर्नुहोस्।

• हरियो सागसब्जी: पालुङ्गो र अन्य हरियो सागपातमा आइरन र भिटामिन ए प्रशस्त मात्रामा पाइन्छ।

• ओखर र बदाम: यसमा हुने ओमेगा-३ फ्याट्टी एसिड र भिटामिन ई ले कपाललाई चम्किलो र बलियो बनाउँछ।

२. जीवनशैलीमा परिवर्तन

• तनाव कम गर्ने: धेरै तनावले कपाल झर्ने प्रक्रियालाई तीव्र बनाउँछ। योग र ध्यानले यसमा मद्दत पुर्‍याउँछ।

• पर्याप्त निद्रा: शरीर र कपालको मर्मतका लागि दैनिक ७-८ घण्टाको निद्रा अनिवार्य छ।

३. बाह्य हेरचाह

• हप्तामा दुई पटक नरिवल, बदाम वा जैतूनको तेलले हल्का मसाज गर्नुहोस्।

• धेरै तातो पानीले कपाल नुहाउनु हुँदैन, यसले कपालको प्राकृतिक तेल नष्ट गर्छ।

यदि कपाल अत्यधिक मात्रामा झरेको छ भने, आफैं औषधि वा सप्लिमेन्ट खानु अघि चिकित्सकको सल्लाह लिनुहोस्। रगत परीक्षण (Blood Test) बाट कुन भिटामिनको कमी छ भन्ने थाहा पाउन सकिन्छ। कपालको स्वास्थ्य एकै दिनमा सुध्रिने कुरा होइन। सही पोषण र धैर्यताले मात्र तपाईंले आफ्नो कपाललाई पुनः स्वस्थ र बाक्लो बनाउन सक्नुहुन्छ।