काठमाडौं । अमेरिकी गुप्तचर निकायहरूले तयार पारेको एउटा नयाँ र गोप्य मूल्याङ्कन प्रतिवेदनअनुसार इरानले आफ्ना सैन्य क्षमताहरूलाई प्रारम्भिक अनुमानभन्दा निकै तीव्र गतिमा पुनर्स्थापित गरिरहेको पाइएको छ।

सिएनएनले अमेरिकी गुप्तचर समुदायका उच्च अधिकारीहरू र यस मामिलासँग प्रत्यक्ष जोडिएका स्रोतहरूलाई उद्धृत गर्दै सार्वजनिक गरेको रिपोर्टअनुसार, अमेरिका र इजरायलसँगको द्वन्द्वपछि गत अप्रिल ८ देखि लागू भएको युद्धविरामको अवधिमा तेहरानले आफ्ना प्रमुख सैन्य उद्योगहरू र विशेष गरी ड्रोन उत्पादनका महत्त्वपूर्ण हिस्साहरूलाई पुनः सञ्चालनमा ल्याइसकेको छ।

यो प्रतिवेदन सार्वजनिक भएसँगै वासिङ्टन र मध्यपूर्वमा सैन्य रणनीतिकारहरू माझ नयाँ तरंग पैदा भएको छ, किनभने यो पुनर्उत्थानको गति अमेरिकी प्रशासनले सोचेभन्दा निकै गुणा बढी छ।

प्रतिवेदनमा उल्लेख भएअनुसार, गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि संयुक्त रूपमा सुरु गरेको भारी हवाई आक्रमण र सैन्य अभियान (अपरेशन एपिक फ्युरी) बाट इरानको रक्षा औद्योगिक प्रणालीमा व्यापक क्षति पुगेको दाबी गरिएको थियो।

तर, ६ हप्ता लामो पाकिस्तानी मध्यस्थताको युद्धविराम र हालै विस्तारित अनिश्चितकालीन युद्धविरामको समयलाई सदुपयोग गर्दै इरानी सेनाले आफ्ना नष्ट भएका मिसाइल साइटहरू, क्षेप्यास्त्र प्रक्षेपण प्रणाली (लाञ्चर्स) र महत्त्वपूर्ण हतियार उत्पादन गर्ने कारखानाहरूको द्रुत पुनर्निर्माण गरिरहेको छ।

सिएनएनसँग कुरा गर्दै एक उच्च अमेरिकी अधिकारीले भनेका छन्, ‘इरानीहरूले सैन्य पुनर्स्थापनाका लागि अमेरिकी गुप्तचर समुदायले तय गरेका सबै अनुमानित समयसीमाहरूलाई उछिनेका छन्।’

अमेरिकी सैन्य विश्लेषकहरूले इरानलाई आफ्नो गुमेको सैन्य शक्ति पुनर्स्थापित गर्न वर्षौँ लाग्ने अनुमान गरेका थिए । तर, हालैको भू-उपग्रहीय तस्बिर र गुप्तचर सूचनाहरूले इरानले ‘वर्षौँ होइन, मात्र केही महिनाभित्रै’ आफ्नो रक्षा प्रणालीलाई पुरानै अवस्थामा फर्काउन सक्ने देखाएका छन् ।

गुप्तचर निकायहरूको कतिपय आन्तरिक मूल्याङ्कनले त इरानले आगामी छ महिनाभित्रै आफ्नो पूर्व-युद्धकालीन ड्रोन आक्रमण क्षमता र रणनीतिक प्रहार क्षमता शतप्रतिशत पुनः प्राप्त गर्न सक्ने स्पष्ट चेतावनी दिएका छन्। यो तीव्र गतिले ह्वाइट हाउस र पेन्टागनको त्यो दाबीलाई समेत चुनौती दिएको छ, जसमा इरानको सैन्य ढाँचा पूर्ण रूपमा ध्वस्त भइसकेको भनिएको थियो।

सिएनएनको रिपोर्टअनुसार इरानको यो अप्रत्याशित र द्रुत पुनर्उत्थानको पछाडि धेरै बाह्य र आन्तरिक कारकहरू जिम्मेवार छन्. अमेरिकी गुप्तचर स्रोतहरूले दाबी गरेअनुसार, इरानलाई यो प्रक्रियामा रुस र चीनबाट महत्त्वपूर्ण प्राविधिक एवं सामाग्रीगत सहयोग प्राप्त भइरहेको छ।

दुई जना गुप्तचर अधिकारीका अनुसार, फेब्रुअरी २८ मा युद्ध सुरु भएदेखि नै चीनले इरानलाई मिसाइल उत्पादनमा प्रयोग हुने विभिन्न इलेक्ट्रोनिक र मेकानिकल कम्पोनेन्टहरू (पूर्जाहरू) आपूर्ति गरिरहेको थियो। यद्यपि, अहिले स्ट्रेट अफ हर्मुज र इरानी बन्दरगाहहरूमा अमेरिकाले लगाएको कडा जलसेनाको नाकाबन्दीका कारण त्यस्ता सामानहरूको आपूर्तिमा केही कमी आएको विश्लेषण गरिएको छ।

चीनको विदेश मन्त्रालयले भने सिएनएनको यस रिपोर्टलाई ‘तथ्यमा आधारित नरहेको’ भन्दै खण्डन गरेको छ। तर, अमेरिकी अधिकारीहरू इरानको भूमिगत सुरुङ प्रविधि र बाह्य स्पेयर पार्ट्सको अवैध सञ्जाल निकै बलियो रहेको कुरामा दृढ छन् ।

‘द न्युयोर्क टाइम्स’ र ‘सिएनएन’ दुवैले पुष्टि गरेका वर्गीकृत प्रतिवेदनहरूका अनुसार, अमेरिकी र इजरायली बमबारीका बाबजुद इरानसँग आफ्नो युद्धपूर्वको ब्यालिस्टिक र क्रुज मिसाइल भण्डारको झन्डै ७० प्रतिशत हिस्सा अझै पनि सुरक्षित छ। सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा त के छ भने, इरानले स्ट्रेट अफ हर्मुजको तटीय क्षेत्रमा रहेका ३३ वटा मुख्य मिसाइल साइटहरूमध्ये ३० वटा साइटहरूलाई पुनर्जीवित गरिसकेको छ ।

अधिकारीहरूका अनुसार इरानसँग अझै पनि आफ्नो कुल क्षमताको ५० प्रतिशत ड्रोनहरू (जुन हजारौँको संख्यामा छन्) यथावत् छन्। साथै, तटीय रक्षा क्रुज मिसाइलको ठूलो भण्डार र लगभग दुई-तिहाई मिसाइल लाञ्चरहरूलाई इरानी सेनाले भूमिगत सुरुङ र बङ्करहरूबाट बाहिर निकालेर पुनः तयारी अवस्थामा राखेका छन् ।

यो गुप्तचर रिपोर्टले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र उनको प्रशासनले जनताका सामु प्रस्तुत गरिरहेको राजनीतिक न्यारेटिभमा ठूलो धक्का पुर्‍याएको छ। राष्ट्रपति ट्रम्पले ‘अपरेशन एपिक फ्युरी’ मार्फत इरानको सैन्य शक्ति, वायुसेना, र नौसेना पूर्ण रूपमा समाप्त भइसकेको र उनीहरूको मिसाइल भण्डार रित्तिएको दाबी गर्दै आएका थिए । तर, गुप्तचर समुदायको यो रिपोर्टले अमेरिकी हवाई आक्रमणले सोचे जति क्षति पुर्‍याउन नसकेको वा इरानले अनुमानभन्दा बढी लचिलोपन देखाएको प्रमाणित गर्छ ।

यस सम्बन्धमा अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्ड (सेन्टकम) ले आधिकारिक रूपमा कुनै पनि टिप्पणी गर्न अस्वीकार गरेको छ। यद्यपि, पेन्टागनका प्रवक्ताले अमेरिकी सेना पूर्ण रूपमा सक्षम रहेको दाबी गर्दै भनेका छन्, ‘राष्ट्रपतिले चाहेको समय र स्थानमा सैन्य कारबाही अघि बढाउन अमेरिकी सेनासँग पर्याप्त स्रोत र साधन उपलब्ध छ।’

अमेरिकी गुप्तचर विश्लेषकहरूको निष्कर्ष छ – इरानको यो द्रुत सैन्य पुनरुत्थानले मध्यपूर्वमा रहेका अमेरिकी सहयोगीहरू—विशेष गरी इजरायल, साउदी अरेबिया र अन्य खाडी मुलुकहरूका लागि पुनः ठूलो सुरक्षा थ्रेट (खतरा) पैदा गरेको छ। यदि वर्तमान अनिश्चितकालीन युद्धविराम भङ्ग भएर राष्ट्रपति ट्रम्पले पुनः बमबारी सुरु गर्ने निर्णय गरेमा, इरान पहिलेभन्दा अझ बढी घातक र संगठित रूपमा प्रस्तुत हुन सक्ने सम्भावना बढेको छ।

हाल पाकिस्तान, कतार, साउदी अरेबिया, टर्की र इजिप्ट जस्ता देशहरूले अमेरिका र इरानबीचको खाडल कम गर्न र स्थायी शान्ति सम्झौता गराउन कूटनीतिक प्रयास जारी राखेका छन्। तर, इरानभित्र आणविक सहुलियतहरू दिने विषयमा र सर्वोच्च नेताको तर्फबाट आउने निर्देशिकाहरूलाई लिएर आन्तरिक मतभेद र विभाजन चुलिँदै गएको अमेरिकी उप-राष्ट्रपति जेडी भान्स र विदेश मन्त्री मार्को रुबियोले औंल्याएका छन्।

कूटनीतिक वार्ताहरू जारी रहे पनि इरानले पर्दापछाडि गरिरहेको यो तीव्र सैन्य तयारीले आगामी दिनमा मध्यपूर्वमा फेरि अर्को ठूलो युद्धको कालो बादल मडारिन सक्ने संकेत गरेको छ।