यस वर्षको गर्मी मौसम सुरु भएसँगै बजारमा ‘फलफूलका राजा’ मानिने आँपको चहलपहल बढेको छ। स्वादिलो र रसिलो हुनुका साथै विभिन्न पौष्टिक तत्वले भरिपूर्ण आँप देख्दा जोकोहीको पनि जिब्रो रसाउँछ। तर, मधुमेह (डायबिटिज) का बिरामीहरूका लागि भने आँप खाने कि नखाने भन्ने विषय सधैँ ठुलो दुविधा र डरको विषय बन्ने गरेको छ।

आम बुझाइ छ— “आँप निकै गुलियो हुन्छ, त्यसैले मधुमेहका बिरामीका लागि यो विष समान हो।” तर, आधुनिक चिकित्सा विज्ञान र पोषणविद्हरूका अनुसार यो पूर्णतः भ्रम हो। मधुमेहका बिरामीका लागि आँप विष होइन, बरु यसलाई सहि मात्रा, सहि समय र सहि तरिकाले खाएमा यसको स्वाद र स्वास्थ्य लाभ दुवै लिन सकिन्छ।

विज्ञहरूका अनुसार मधुमेहका बिरामीले कसरी सुरक्षित रूपमा आँप उपभोग गर्न सक्छन्, यसबारे विस्तृत जानकारी तल प्रस्तुत गरिएको छ:

आँपको भित्री रहस्य: यो किन विष होइन?

आँपमा प्राकृतिक चिनी र कार्बोहाइड्रेट उच्च हुने भए तापनि यसमा भरपूर मात्रामा फाइबर, एन्टिअक्सिडेन्ट, भिटामिन ‘ए’ र ‘सी’ पाइन्छन्।

• कम ग्लाइसेमिक इन्डेक्स : कुनै पनि खानेकुराले रगतमा ग्लुकोजको मात्रा कति छिटो बढाउँछ भन्ने मापनलाई ग्लाइसेमिक इन्डेक्स (GI) भनिन्छ। ५५ भन्दा कम GI भएका खानेकुरालाई सुरक्षित मानिन्छ। आँपको ग्लाइसेमिक इन्डेक्स ५१ देखि ५६ को बीचमा हुन्छ, जुन न्यूनदेखि मध्यम स्तरमा पर्दछ।

• फाइबरको कमाल: आँपमा पाइने फाइबरले शरीरमा चिनी सोस्ने प्रक्रियालाई ढिलो गराइदिन्छ। जसका कारण रगतमा अचानक सुगरको मात्रा (Sugar Spike) बढ्न पाउँदैन।

• म्यान्जिफेरिन (Mangiferin) को उपस्थिति: अनुसन्धानहरूका अनुसार आँपमा ‘म्यान्जिफेरिन’ नामक विशेष एन्टिअक्सिडेन्ट पाइन्छ, जसले इन्सुलिनको कार्यक्षमता सुधार्न र सुगर नियन्त्रण गर्न मद्दत पुर्‍याउँछ।

विज्ञहरू भन्छन्: आँप खाने ‘३ सुत्र’ (मात्रा, समय र विधि)

मधुमेह नियन्त्रणमा रहनुभएका व्यक्तिहरूले चिकित्सक वा डाइटिसियनको सल्लाहमा निम्न नियमहरू पालना गरी आँप खान सक्छन्:

१. मात्रा निर्धारण:

सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा मात्रा हो। मधुमेहका बिरामीले एकैपटक धेरै आँप खानु हुँदैन।

• सुरक्षित मात्रा: एक दिनमा आधा कप (लगभग ५० देखि ७५ ग्राम) काटेको आँपको टुक्रा खानु सुरक्षित मानिन्छ।

२. खाने सही समय:

• खाजाको रूपमा: आँपलाई बिहान र दिउँसोको खानाको बीचमा वा दिउँसोको खाजाको रूपमा खानु उत्तम हुन्छ।

• खाली पेटमा नखानुहोस्: बिहान उठ्ने बित्तिकै खाली पेटमा वा राती सुत्नुअघि आँप खानु हुँदैन। यसले रगतमा सुगरको मात्रा तुरुन्तै बढाउन सक्छ।

• मुख्य खानासँग मिसाएर नलिनुहोस्: भारी खाना (जस्तै भात वा रोटी) सँगै आँप खाँदा शरीरमा कार्बोहाइड्रेटको मात्रा दोब्बर हुन जान्छ। यदि खानासँगै आँप खाने हो भने, खानामा भात वा रोटीको मात्रा कम गर्नुपर्छ।

३. खाने सही तरिका:

आँपलाई कसरी खाइँदैछ भन्ने कुराले ठुलो फरक पार्छ।

• जुस वा सेक (Shake) बनाएर नपिउनुहोस्: आँपको रस (Juice) वा म्याङ्गो सेक बनाएर पिउँदा त्यसमा भएको फाइबर नष्ट हुन्छ र सुगर द्रुत गतिमा बढ्छ। त्यसैले सधैँ आँपलाई टुक्रा पारेर चपाएरै खानुपर्छ।

• प्रोटिन वा फ्याट्ससँग जोडी बनाउनुहोस्: आँप खाँदा त्यसका साथमा केही दाना बदाम (Almonds), ओखर (Walnuts), वा सादा दही (Greek Yogurt) मिसाएर खाएमा पाचन प्रक्रिया अझ ढिलो हुन्छ र सुगर सन्तुलित रहन्छ।

बिरामीहरूका लागि केही महत्त्वपूर्ण सुझाव:

प्रत्येक व्यक्तिको शरीर र मधुमेहको अवस्था फरक-फरक हुन्छ। यदि तपाईंको ‘HbA1c’ (३ महिनाको औसत सुगर) धेरै माथि छ वा मिर्गौला सम्बन्धी समस्या छ भने, आँप खानुअघि आफ्नो नियमित चिकित्सक वा डाइटिसियनसँग परामर्श लिनु अनिवार्य छ।