काठमाडौं। लामो समयको कूटनीतिक प्रयास र द्विपक्षीय मध्यस्थतापछि संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीच अन्तिम शान्ति सम्झौतामा हस्ताक्षरका लागि निर्णायक वार्ता भइरहँदा शुक्रबार एकपटक फेरि सैन्य टकराव चर्किएको छ।

दुई देशबीचको कूटनीतिक संवादकै बीच अमेरिकाले दक्षिणी इरानका रणनीतिक सैन्य ठेगानाहरूलाई निशाना बनाउँदै भीषण हवाई हमला गरेको हो।

अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमान्ड (सेन्टकम) ले इरानी पक्षबाट युद्धविरामको गम्भीर उल्लंघन भएकाले त्यसको जवाफी कारबाहीस्वरूप यो कदम चाल्नुपरेको स्पष्ट पारेको छ। सेन्टकमका अनुसार, रणनीतिक रूपमा अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण मानिने हर्मुज जलमार्गमा इरानी ड्रोनले एक व्यावसायिक मालवाहक जहाजमाथि अनुचित आक्रमण गरेपछि स्थिति तनावपूर्ण बनेको थियो।

सोही घटनाको कडा जवाफ दिँदै अमेरिकी लडाकु विमानहरूले दक्षिणी इरानमा रहेका क्षेप्यास्त्र र ड्रोन भण्डारण स्थलका साथै तटीय रडार केन्द्रहरूमा सफलतापूर्वक सैन्य अपरेसन पूरा गरेका छन्।

सेन्टकमले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै भनेको छ, “इरानी सेनाले व्यावसायिक जहाजमाथि गरेको अनुचित आक्रमणले युद्धविरामको स्पष्ट उल्लंघन गरेको थियो। हर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै गइरहेको मालवाहक जहाजमाथिको आक्रमणको यो शक्तिशाली जवाफ हो।” साथै, सेन्टकमले सो जलमार्गमा व्यावसायिक जहाजहरूको सुरक्षित आवागमन सुनिश्चित गर्न अमेरिकी सेना निरन्तर दृढताका साथ सक्रिय रहने समेत प्रस्ट पारेको छ।

इरानको जवाफी दाबी र अमेरिकी सैन्य अड्डामाथि प्रहार

यता, इरानी पक्षले आफ्नो दक्षिणी बन्दरगाह सिरिक नजिक अमेरिकी हवाई आक्रमण भएको पुष्टि गरेको छ। इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार सिरिक बन्दरगाह क्षेत्रमा ठूला विस्फोटका आवाजहरू सुनिएका थिए, जुन अमेरिकी क्षेप्यास्त्र प्रहारकै कारण भएको हो।

अमेरिकी हमलाको तत्कालै प्रतिवाद गर्दै इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड्स कोर्प्स (आईआरजीसी) ले क्षेत्रमा तैनाथ रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूलाई निशाना बनाएर आफ्ना नौसैनिक बलमार्फत प्रहार गरिएको जनाएको छ। आईआरजीसीले चेतावनी दिँदै भनेको छ, “यदि अमेरिकाले पुनः आक्रमण दोहोर्‍यायो भने हाम्रो प्रतिक्रिया योभन्दा अझ व्यापक र घातक हुनेछ।”

इरानी सैन्य स्रोतले हर्मुज जलमार्गको अन्तर्राष्ट्रिय नियम उल्लंघन गर्ने केही शंकास्पद जहाजतर्फ पहिले चेतावनीस्वरूप गोली र दुईवटा क्षेप्यास्त्र प्रहार गरिएको दाबी गरेको छ। आईआरजीसीले पूर्वसहमति र युद्धविराम सम्झौताअनुसार हर्मुज जलमार्गमा जहाज आवागमनको सुरक्षा र नियन्त्रणको अधिकार इरानलाई दिइएको जिकिर गर्दै अमेरिकाले नै विभिन्न मोर्चा खडा गरेर उक्साहटपूर्ण तवरले प्रतिबद्धता तोडेको आरोप लगाएको छ।

शीर्ष नेतृत्वको वाकयुद्ध: ट्रम्प र भान्समाथि इरानको आक्रोश

यस सैन्य तनावले दुई देशको राजनीतिक नेतृत्वबीच पनि तीव्र वाकयुद्ध सिर्जना गरेको छ। अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’ मार्फत इरानले नै पहिले युद्धविरामको मर्यादा भुलेको आरोप लगाएका छन्। उनले लेखेका छन्, “इरानले युद्धविराम सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको थियो र हामीले त्यसको पूर्ण पालना गरेका छौँ। यदि सम्झौता कार्यान्वयनबारे उनीहरूको कुनै असहमति छ भने वार्ताको बाटो सधैँ खुला छ, तर हिंसाको जवाफ हिंसाले नै दिइनेछ।”

अर्कोतर्फ, इरानी संसदको राष्ट्रिय सुरक्षा समितिका अध्यक्ष इब्राहिम अजीजीले भने अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनमाथि शान्ति वार्ता र युद्धविरामप्रति रत्तीभर प्रतिबद्धता नदेखाएको गम्भीर आरोप लगाएका छन्। अजीजीले ‘एक्स’ मा लेख्दै कडा चेतावनी दिएका छन्, “युद्धविरामको यो लापरवाह र अदूरदर्शी उल्लंघनले अन्ततः अमेरिकालाई नै फेरि पछि हट्न र पछुताउन बाध्य बनाउनेछ।”

अन्तिम सम्झौताको सँघारमा पुगेको बेला हर्मुज जलमार्गमा चर्किएको यो नयाँ सैन्य गतिरोधले समग्र दक्षिण एसियाली र मध्यपूर्वी देशहरूको कूटनीतिक क्षेत्रमा ठूलो हलचल पैदा गरेको छ भने क्षेत्रीय सुरक्षामा समेत गम्भीर प्रश्नचिह्न खडा गरिदिएको छ।