काठमाडौं । म्यान्मारको अशान्त रखाइन राज्यबाट गत जुन २९ मा करिब ५३० जना रोहिंग्या शरणार्थी बोकेर प्रस्थान गरेका दुईवटा माछा मार्ने पुराना डुङ्गा समुद्रमा बेपत्ता भएका छन्। एउटा ठूलो यात्रुवाहक विमानमा अटाउने सङ्ख्यामा रहेका यी शरणार्थीहरू मनसुनको प्रतिकूल मौसम र समुद्रमा उठेका अग्ला छालका कारण डुबेर ज्यान गुमाएको अत्यधिक सम्भावना व्यक्त गरिएको छ।

बेपत्ता हुनेहरूमा आधाजसो महिला तथा बालबालिका रहेको अनुमान छ। म्यान्मारको सैनिक सरकारले रखाइन क्षेत्रमा सञ्चार सेवा पूर्ण रूपमा ठप्प पारेकाले र अराकान आर्मीले सित्वे वरपरका क्षेत्र नियन्त्रणमा लिएकाले घटनाको वास्तविक तथ्य पत्ता लगाउन कठिन बनेको छ।

रोहिंग्या अधिकारका लागि कार्यरत ‘अराकान प्रोजेक्ट’की प्रमुख क्रिस लेवाका अनुसार बेपत्ता भएको तीन हप्ता बितिसक्दा पनि कुनै यात्रुको परिवारसँग सम्पर्क हुन सकेको छैन। बङ्गलादेशको समुद्र तट र म्यान्मारको इरावदी डेल्टा क्षेत्रमा केही शवहरू फेला परेकाले दुवै डुङ्गा दुर्घटनाग्रस्त भएको पुष्टि हुने सङ्केत मिलेको छ।

अहिले रखाइन राज्यमा करिब ६ लाख रोहिंग्या बसोबास गर्छन्, जसमध्ये एक चौथाइभन्दा बढी अत्यन्तै दयनीय अवस्थामा आन्तरिक विस्थापित शिविरहरूमा बसिरहेका छन्। एकातिर म्यान्मारको सेनाले उनीहरूलाई जबर्जस्ती सैन्य सेवामा भर्ना गर्ने प्रयास गरिरहेको छ भने अर्कातिर रखाइन समुदायको समर्थन प्राप्त ‘अराकान आर्मी’ र सेनाबीचको हिंसात्मक द्वन्द्वमा उनीहरू पिसिएका छन्।

उता बङ्गलादेशका भीडभाडयुक्त शरणार्थी शिविरमा १० लाखभन्दा बढी रोहिंग्या बसिरहेका छन्, जहाँ अन्तर्राष्ट्रिय सहायता कटौती भइरहेको छ र आपराधिक गिरोहहरूको दबदबा बढ्दो छ। दुवै क्षेत्रमा बाँच्नका लागि न्यूनतम आधार समेत नरहेकाले रोहिंग्याहरू ज्यान जोखिममा राखेर भए पनि वैदेशिक पलायनको बाटो रोज्न बाध्य भएका छन्। गत सेप्टेम्बर यता मात्रै १० हजारभन्दा बढी रोहिंग्याहरू समुद्रको बाटो हुँदै देश छाड्न बाध्य भएको क्रिस लेवाको अनुमान छ।

रोहिंग्या शरणार्थीहरूका लागि करिब २ लाख रोहिंग्या बसोबास गरिरहेको मलेसिया प्रमुख गन्तव्य बनेको छ। यसले बङ्गलादेश, म्यान्मार, थाइल्याण्ड, इन्डोनेसिया र मलेसियासम्म फैलिएको मानव तस्करहरूको सञ्जाललाई आम्दानीको ठूलो माध्यम बनाइदिएको छ।

तस्करहरूले प्रतिव्यक्ति ३,००० अमेरिकी डलर (करिब ४ लाख नेपाली रुपियाँ) सम्म असुल गर्ने गर्छन्। रकम तिर्न नसक्नेहरूलाई बन्धक बनाएर यातना दिने र सो यातनाको भिडियो परिवारलाई पठाएर रकम असुल्ने क्रूर धन्दा अझै जारी छ।

सन् २०१५ मा थाइल्याण्ड सरकारले तस्करहरूका अस्थायी शिविर र मार्गहरू बन्द गरेपछि तस्करहरूले आफ्नो बाटो बदलेका थिए। तर, अहिले पुनः भूउपग्रह फोनको प्रयोग गरी समुद्रमै म्यान्मार र बङ्गलादेशबाट यात्रु उठाएर थाइल्याण्ड वा इन्डोनेसियाका साना डुङ्गामार्फत मलेसिया पुर्‍याउने पुरानै बाटो सक्रिय बनाइएको छ।

सन् २०१५ पछि इन्डोनेसियाको आचे प्रान्तका स्थानीयले रोहिंग्याहरूलाई स्वागत गरे पनि हाल सामाजिक सञ्जालमा विरोधी अभियानहरू चलेका कारण त्यहाँ पनि स्थिति सहज छैन।

संयुक्त राष्ट्रसङ्घले रोहिंग्याहरूका लागि सुरक्षित पलायनको मार्ग सुनिश्चित गर्न अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग पटक-पटक अपिल गर्दै आएको छ। तर, दक्षिणपूर्वी एसियाका कुनै पनि देश उनीहरूलाई स्थायी रूपमा पुनर्वास गराउन वा सुरक्षित आश्रय दिन तयार नदेखिएका कारण रोहिंग्याहरूको यो त्रासद र जोखिमपूर्ण यात्रा रोकिन सकेको छैन।