काठमाडौं । संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेस मंगलबार राति युक्रेन प्रस्थान गरेका छन् । राजधानी कीभमा उनले राष्ट्रपति भोल्डोमिर जेलेन्स्कीसँग भेट गर्नेछन् । बैठकमा काला सागर हुँदै खाद्यान्न निर्यातलाई निरन्तरता दिने विषयमा छलफल हुनेछ ।

गत वर्ष २४ फेब्रुअरीमा रुसले युक्रेनमा आक्रमण गरेको थियो । त्यसपछि दुई देशबीच युद्ध सुरु भयो । यो मामिलामा राहत ७ महिना अघि मात्र भएको थियो। त्यसपछि रुस र युक्रेनले कालो सागर हुँदै गहुँ, चामल वा यस्तै अन्य खाद्यवस्तु बोकेर जाने कुनै पनि जहाजमा आक्रमण नगर्ने सहमति गरेका थिए ।

संयुक्त राष्ट्र संघका मुख्य प्रवक्ता स्टेफन दुजारेकले मंगलबार भने – गुटेरेस युक्रेनको छिमेकी देश पोल्याण्ड पुगेका छन् । उनी बुधबार बिहान यहाँबाट किभ प्रस्थान गर्नेछन् । उनले युक्रेनको राजधानी जेलेन्स्कीसँग भेट गर्नेछन् । रुस–युक्रेन युद्ध सुरु भएयता राष्ट्रसंघ प्रमुखको यो तेस्रो युक्रेन भ्रमण हो । यसअघि उनी गत वर्ष अप्रिलमा र फेरि अगस्टमा युक्रेन गएका थिए ।

जेलेन्स्की र गुटरेस बीचको वार्तामा मुख्य मुद्दा अनाज निर्यात योजना रहनेछ। यो सम्झौता रुस र युक्रेनबीच गत वर्ष अक्टोबरमा भएको थियो । अहिलेसम्म दुवै देशले यो सम्झौता अन्त्य गर्न चाहेको कुनै संकेत दिएका छैनन् ।

प्रवक्ताले संयुक्त राष्ट्र प्रमुखको युक्रेन भ्रमणको बारेमा कुनै विस्तृत जानकारी दिएनन्। संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिवले युक्रेनको बारेमा मात्रै बयान दिएकोमा रुस आक्रोशित भएको मानिएको छ । उनले अमेरिका र नेटोको बारेमा केही भनेनन्।

यस वर्षको सुरक्षा परिषद्को बैठकमा गुटेरेसले रुसलाई कडा आलोचना गरेका थिए। उनले भनेका थिए – रुसको आक्रमणले ठूलो मात्रामा मृत्यु, र विनाश भयो । यो संयुक्त राष्ट्र संघको बडापत्र विरुद्ध हो । युक्रेनका जनता नरक जस्तो जीवन बिताउन बाध्य छन् ।

यसपछि यो कम्तिमा तीन पटक भयो जब संयुक्त राष्ट्र प्रमुखले कीभ र मस्को बीच मध्यस्थता गर्ने प्रयास गरे। तर, सबै असफल भयो। यसको कारण कहिले रुस र कहिले युक्रेन पछि हट्न तयार थिएनन् ।

गत वर्ष युद्ध सुरु भएपछि विश्व खाद्य संकट उत्पन्न भएको थियो । त्यसपछि रुसका विदेशमन्त्री लाभरोभले भनेका थिए– रुस र युक्रेनबीचको युद्धको ग्लोबल फूड क्राइसिससँग कुनै सम्बन्ध छैन । पश्चिमी देशहरू र विशेष गरी अमेरिकाले अफवाह फैलाइरहेको छ।

लाभरोभले थप भनेका थिए– हामीले रुसले अन्न बोक्ने कुनै पनि ढुवानी रोक्ने छैन भनेर पहिले पनि स्पष्ट गरिसकेका थियौं । रूसी सैनिकहरूले हरेक ढुवानी जाँच गर्नेछन्। खाद्यान्नको सट्टा हतियार छ कि छैन भनेर हेर्नेछन् । यदि हतियार फेला पर्यो भने त्यो जहाज जफत गरिनेछ। यदि यसमा साँच्चै खाद्यान्न वा गहुँ समावेश छ भने, हामी यसलाई रोक्दैनौं।

लाभरोभले भनेका थिए– रुसले आफ्नो सुरक्षाका लागि समुद्रमा केही बारुदी सुरंग राखेको छ । हामी यसलाई अस्वीकार गर्दैनौं, तर यदि त्यहाँ खाद्यान्न ढुवानीहरू छन् भने, हामी तिनीहरूलाई तुरुन्तै हटाउनेछौं। रूसले विश्वव्यापी खाद्य संकट हुन दिने छैन। म तपाईलाई यो आश्वासन दिन चाहन्छु।

रुस र युक्रेनले अफ्रिकालाई चाहिने खाद्यान्नको ४० प्रतिशत निर्यात गर्छन्। युद्धका कारण यहाँ गहुँको मूल्य २५ प्रतिशतले बढेको थियो । लाभरोभको यो भनाइपछि उनले टर्कीका विदेशमन्त्रीलाई भेटे । संयुक्त राष्ट्र संघले पनि हस्तक्षेप गर्यो। यसपछि संयुक्त राष्ट्र र टर्कीले मिलेर रुस र युक्रेनबीच हरित सम्झौता गरे ।

अफ्रिकालगायत विश्वका धेरै देशहरूमा खाद्यान्न आपूर्तिमा रुस र युक्रेन दुवैले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्। यही कारणले गर्दा अफ्रिकाका धेरै गरिब देशहरूमा भोकमरीको खतरा थियो। रुसले कालो सागरमा युक्रेनको बन्दरगाहलाई निशाना बनाएको थियो। जसका कारण त्यहाँबाट युक्रेनको अन्न निर्यात हुन सकेको छैन ।

टर्कीमा जाँच गरेपछि युक्रेनबाट आउने हरेक ढुवानी लेबनान पठाइने निर्णय भयो। अफ्रिकाले पनि यसको केही अंश पाउनेछ। रुसले सम्झौतामा कुनै पनि खाद्यान्न ढुवानीमा आक्रमण नगर्ने वाचा गरेको थियो।

युक्रेनी अधिकारीले भनेका थिए– हामी मकै निर्यात गर्ने विश्वको चौथो ठूलो देश हौँ । खाद्य संकटबाट खाद्य सुरक्षातर्फको बाटो तय गर्न निकै जरुरी छ । युक्रेनले आफ्नो जिम्मेवारी बुझेको छ। टर्कीका रक्षामन्त्री हुलुसी अकारले भने – रुस, युक्रेन, टर्की र राष्ट्रसंघका अधिकारी इस्तानबुलमा उपस्थित हुनेछन् । ढुवानी तिनीहरूको अगाडि जाँच गरिनेछ। त्यसपछि यसलाई अगाडि बढ्न अनुमति दिइनेछ।

अकारले भने–यस्तो प्रयास नगरेको भए १५० वर्षपछि विश्व भोकमरीको शिकार हुने थियो । अब यो युद्ध पनि टुङ्गियोस् भन्ने प्रयास गर्नुपर्छ । यो शताब्दीमा युद्धको लागि कुनै ठाउँ हुनु हुँदैन।

राष्ट्रसंघ र विश्व बैंकको प्रतिवेदनअनुसार रुस र युक्रेनसँग २२ लाख टन खाद्यान्न तथा अन्य कृषि उत्पादनको सञ्चिति छ । युद्धको कारण, तिनीहरूलाई कालो सागर छोड्न अनुमति थिएन। अहिले विश्वले खाद्य संकटबाट मुक्ति पाइरहेको छ ।