काठमाडौं । अस्ट्रेलियामा एउटा यस्तो अनौठो र अचम्मको घटना सार्वजनिक भएको छ, जसले सबैलाई चकित बनाएको छ। त्यहाँको एउटा पुस्तकालयबाट निकालिएको एउटा दुर्लभ पुस्तक करिब १५० वर्षपछि मात्रै पुनः पुस्तकालयमा फिर्ता ल्याइएको छ।

पुराना नियमअनुसार विलम्ब शुल्क हिसाब गर्दा उक्त पुस्तकको जरिवाना मात्रै करिब २८ हजार अस्ट्रेलियाली डलर (करिब ३० लाख नेपाली रुपैयाँ) पुग्थ्यो। यद्यपि, पुस्तकालय प्रशासनले कुनै पनि जरिवाना नलिई यस दुर्लभ पुस्तकलाई आफ्नो ऐतिहासिक सङ्ग्रहमा सुरक्षित राख्ने निर्णय गरेको छ।

अस्ट्रेलियाको तटीय सहर कियामामा एक व्यक्तिले आफ्नो पुरानो घरको मर्मतसम्भार गरिरहेका थिए। सोही क्रममा बन्द अवस्थामा रहेको फायरप्लेस (चिम्नी) भित्र इट्टाले थुनिएको एउटा काठको बाकस फेला पर्यो।

बाकस खोलेर हेर्दा भित्र सन् १८५८ मा प्रकाशित भएको ‘एन्टिक्विटिज अफ एथेन्स’ नामक ऐतिहासिक पुस्तक फेला पर्यो। पुस्तक निकै पुरानो भए तापनि सुरक्षित अवस्थामा रहेको थियो।

छानबिनका क्रममा उक्त पुस्तक ‘कियामा लाइब्रेरी’को भएको खुल्यो। अनुमान गरिएअनुसार करिब १५० वर्षअघि कुनै व्यक्तिले पुस्तकालयबाट पढ्नका लागि लगेका थिए, तर पछि कहिल्यै फिर्ता गरेनन्। त्यति पुरानो अभिलेख हाल पुस्तकालयसँग नरहेकाले पुस्तक कसले लगेको थियो भन्नेबारे भने खुल्न सकेको छैन।

कियामा पुस्तकालयका अधिकारीहरूका अनुसार सन् १८७२ मा पुस्तकालय स्थापना हुँदा पुस्तक समयमै नफर्काएमा प्रतिहप्ता तीन पेन्सका दरले जरिवाना तोक्ने नियम थियो। सोही नियमअनुसार १५० वर्षको विलम्ब शुल्क हिसाब गर्दा ठूलो रकम बन्न जान्छ।

तर, यति धेरै समय बितिसकेकाले कसैलाई जिम्मेवार ठहराउन असम्भव रहेको भन्दै पुस्तकालयले जरिवाना छुट दिएको छ। पुस्तकालयका लागि डेढ सय वर्ष पुरानो यो दुर्लभ र बहुमूल्य पुस्तक सुरक्षित रूपमा फिर्ता पाउनु नै सबैभन्दा ठूलो कुरा भएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

डेढ शताब्दीसम्म चिम्नीभित्र थिचिएर रहे पनि पुस्तकभित्रका दुर्लभ रेखाचित्रहरू सुरक्षित छन्। अब यो पुस्तक सर्वसाधारणलाई पढ्नका लागि भने दिइने छैन। यसलाई पुस्तकालयको ऐतिहासिक सङ्ग्रहालयमा विशेष सुरक्षाका साथ राखिनेछ, ताकि भावी पुस्ताले पनि यो अनौठो कथा र इतिहासलाई नजिकबाट जान्न सकून्।