एउटा अनौठो, रहस्यमयी र नितान्त सुनसान ठाउँ, जहाँ टाढा-टाढासम्म केवल शान्ति, सन्नाटा र एकान्तको साम्राज्य फैलिएको छ। यस्तो परिवेशमा कुन बाटो समात्ने र कहाँ पुग्ने भन्ने कुनै निश्चित ठेगान हुँदैन।

तर, यसरी बाटो खोज्दै भौंतारिनुको पनि आफ्नै एउटा छुट्टै, अवर्णनीय आनन्द र माधुर्य हुने गर्दछ, जसमा कता–कता एउटा मीठो, नौलो र रोमाञ्चक अनुभूति लुकेको स्पष्ट आभास पाउन सकिन्छ।

यात्रा जति-जति अगाडि बढ्दै जान्छ, उति-उति अनेकौं प्राकृतिक र सांस्कृतिक दृश्यहरू आँखासामु लहरै पौडिन र नाच्न थाल्छन्। ती दृश्यहरूलाई नियाल्दै गर्दा मनको कुनै कुनामा अनौठो कम्पन पैदा हुन्छ र कहिलेकाहीँ त यस्तो लाग्छ कि यी दृश्यहरू कतै पहिले नै देखिसकेका, भोगिसकेका र महसुस गरिसकेका पुराना पाटाहरू हुन् कि!

अतीतका तिनै पुराना, धुलाम्मे र कता-कतै हराइसकेका सम्झनाहरू मनको एउटा कुनामा बिस्तारै ब्युँझिन, जुर्मुराउन र सलबलाउन थाल्छन्, जसले चञ्चल मनलाई निकै भावुक, शान्त, गम्भीर र अन्तर्मुखी बनाइदिन्छ।

यस विशिष्ट र अनपेक्षित यात्राको दौरानमा मानवीय मन र मस्तिष्कका बीच एउटा निरन्तर र अनौठो खालको द्वन्द्व चलिरहन्छ, जसलाई रोक्न कसैको पनि सामर्थ्य पुग्दैन।

मन भावनाको आवेगमा परेर एकातिर कुद्न, उड्न र बग्न खोज्छ भने चिसो र तार्किक मस्तिष्कले त्यसलाई संयमित, अनुशासित र व्यावहारिक बनाउन निरन्तर प्रयास गरिरहन्छ। यात्राका क्रममा कतिपय पुराना यादहरू, घटनाहरू र परिस्थितिहरू अत्यन्तै अस्पष्ट, धमिलो र धूलोजन्य ऐनाजस्तै लाग्छन्, जहाँ आफ्नो अतीतको वास्तविक स्वरूप र वर्तमानको जीवन्त ऐनालाई ठम्याउन, चिन्न र वर्गीकरण गर्न निकै गाह्रो पर्दछ।

यसै अवस्थामा एउटा गम्भीर दार्शनिक प्रश्न मनमा उब्जिन्छ कि मानिस आखिर किन यसरी निरन्तर, थाक्दै नथाकी हिँडिरहन्छ र के खोजिरहन्छ? के यो बाहिरी भौतिक संसारको भौतिक यात्रा मात्र हो कि आफ्नै भित्री मनको गहिराइमा लुकेको आत्मिक सत्यको खोजी हो?

यात्रामा भेटिने हरेक अप्ठ्यारा मोडहरू, हरेक पुराना तथा नयाँ चौतारीहरू र हरेक अपरिचित अनुहारहरूले मानवीय मनमा एउटा सर्वथा फरक खालको कौतूहल, संवेग र नयाँ जिज्ञासा जगाइदिने गर्दछन्।

जीवनका कतिपय पुराना, धुमिल र उपेक्षित पाटाहरू, जसलाई हामीले आधुनिकता र व्यस्त समयको भिडभाडमा कतै बिर्सिसकेका थियौं, ती सबै यस एकान्त र शान्त वातावरणमा आएर फेरि अचानक ताजा, जीवन्त र सुगन्धित भइदिन्छन्।

कहिलेकाहीँ त आत्मसमीक्षा गर्दा यस्तो लाग्छ कि हामी सबै मानव जाति समय र स्मृतिको एउटा यस्तो अदृश्य तर शक्तिशाली चक्रव्यूहमा फसेका छौं, जहाँबाट फुत्किन, निस्कन वा मुक्त हुन निकै कठिन, चुनौतीपूर्ण र असम्भव प्रायः छ।

पुराना यादहरू र स्मृतिहरू कहिलेकाहीँ त आँखाबाट आँसुको ढिक बनेर बग्छन् भने कहिलेकाहीँ ओठको कुनामा एउटा मीठो र आत्मीय मुस्कान बनेर अचानक प्रकट हुने गर्छन्।

त्यसैले यो हिँडाइ, यो दौडधुप केवल भूगोलको एउटा निश्चित दूरी पार गर्नु मात्र होइन, बरु आफैंले आफैंभित्र लुकेको वास्तविक क्षमतालाई चिन्नु, बुझ्नु र आत्मसात् गर्नु पनि हो। प्रकृति र मानिसको यो गहिरो, अटुट र आत्मिक सामीप्यले मनमा एउटा अनौठो, अलौकिक ऊर्जा र दिव्य शान्ति प्रदान गर्दछ।

यात्राका कतिपय पाटाहरू निकै कठिन, चुनौतीपूर्ण, उकाली-ओराली र अप्ठ्यारा लाग्न सक्छन्, तर तिनै अप्ठ्यारा परिस्थितिहरूले नै मानिसलाई जीवन जिउने सही कला, मार्ग, धैर्यता र फराकिलो दृष्टिकोण सिकाउँछन्।

जब यो लामो र थाकारूपी यात्रा बिस्तारै आफ्नो निश्चित गन्तव्यको नजिक पुग्न थाल्छ, तब मनमा एउटा छुट्टै प्रकारको असीम सन्तोष, प्रफुल्लता र हल्कापन महसुस हुन थाल्दछ।

विगतका सबै दुःखहरू, मानसिक पीडाहरू र चौतर्फी छटपटीहरू बिस्तारै हावामा बिलाएर हराउँदै जान्छन् र मनको मियोमा बाँकी रहन्छ त केवल एउटा सुन्दर, पवित्र र कहिल्यै नसकिने अनुपम अनुभव।

यो यात्राले दूरीहरूलाई पूर्ण रूपमा मेटाएर स्मृतिहरूलाई झन् प्रगाढ, बलियो र जीवन्त बनाइदिएको छ, जसलाई शब्दको सीमित घेरामा बाँध्न वा व्यक्त गर्न निकै गाह्रो पर्छ। वास्तवमा यात्रा भनेको भूगोल परिवर्तन गर्नु मात्र होइन, बरु आफ्नो चेतना र सोच्ने कडीलाई नयाँ आयाम दिनु हो।

जब हामी हिँड्न थाल्छौं, तब हाम्रा गोडाहरू मात्र चल्दैनन्, बरु हाम्रा पुराना सोचहरू र संकीर्णताहरू पनि भत्किन थाल्छन्। बाटोमा भेटिने साना झरनाहरू, कलकल बग्ने नदीहरू र अटल भएर उभिएका हिमालहरूले हामीलाई जीवनको गतिशीलता र दृढताको पाठ सिकाइरहेका हुन्छन्।

यो नियात्राको प्रत्येक पाइलामा एउटा नयाँ कथा लुकेको हुन्छ, जुन कथा कुनै किताबमा लेखिएको हुँदैन, बरु प्रकृतिले आफ्नै भाषामा हावाको झोक्का र चराहरूको चिरबिर आवाजमार्फत सुनाइरहेको हुन्छ।

हामी जति-जति उकालो चढ्दै जान्छौं, उति-उति संसार सापिेक्षिक रूपमा सानो देखिन थाल्छ र हाम्रो अहङ्कार पनि त्यो विशाल प्रकृतिको अगाडि शून्य जस्तै बन्न पुग्छ। पहाडका थुम्काहरूबाट देखिने कुहिरोको लुकामारीले जीवनको अनित्यता र क्षणभङ्गुरतालाई दर्साउँछ, जहाँ आज भएको कुरा भोलि रहँदैन र भोलि आउने कुराको कुनै ग्यारेन्टी हुँदैन।

यसरी प्रकृतिको सान्निध्यमा रहँदा मानिसले आफ्नो व्यस्त सहरी जीवनको कृत्रिमता र आडम्बरलाई बिर्सिएर पूर्ण रूपमा प्राकृतिक र स्वतन्त्र महसुस गर्न पाउँछ, जुन सुख संसारका कुनै पनि भौतिक वस्तु वा धनसम्पत्तिले किन्न सकिँदैन।

यात्राका क्रममा विभिन्न गाउँ, बस्ती र संस्कृतिसँग साक्षात्कार हुँदा मानवीय जीवनको विविधता र संघर्षको वास्तविक चित्र छर्लङ्ग हुन्छ। विकट ठाउँहरूमा बस्ने मानिसहरूको सरल जीवनशैली, उनीहरूको निश्चल मुस्कान र पाहुनाप्रतिको अगाध सम्मान देख्दा लाग्छ कि साँचो खुसी भौतिक सम्पन्नतामा होइन, बरु मनको सन्तुष्टि र आत्मीयतामा मात्र सम्भव छ।

उनीहरूका दुःख र अभावका बीच पनि हाँस्न सक्ने क्षमताले हामी जस्ता सहरिया मानिसहरूलाई ठूलो शिक्षा दिन्छ, जो स-साना कुरामा पनि असन्तुष्ट भइरहन्छन्।

यी सबै अनुभवहरू मनको क्यानभासमा एउटा अमिट छाप बनेर बस्छन् र जब–जब हामी एक्लै हुन्छौं, तब–तब यी स्मृतिहरूले हाम्रो मनलाई उज्यालो बनाइदिन्छन्। स्मृतिको यो दूरी जति टाढा भए पनि यसको गहिराइ र जीवन्तता सधैं उस्तै रहिरहन्छ, मानौं यो भर्खरै घटेको घटना हो।

गन्तव्यमा पुग्नुको आफ्नै महत्त्व होला, तर यात्राको वास्तविक मजा त बाटोमा नै हुन्छ, जहाँ प्रत्येक मोडले नयाँ सरप्राइज र नयाँ चुनौतीहरू पर्खिरहेका हुन्छन्। बाटोमा हिँड्दा हिँड्दै थाकेर चौतारीमा बस्दा र शीतल हावाको स्पर्श पाउँदा मिल्ने आनन्द बयान गरिसाध्य हुँदैन।

त्यसैले त भनिन्छ, जीवन पनि एउटा लामो यात्रा हो र हामी सबै यसका यात्री हौं, जहाँ गन्तव्य (मृत्यु) भन्दा पनि यात्रा (जीवन जिउने प्रक्रिया) बढी महत्त्वपूर्ण र सुन्दर हुनुपर्छ।

यस नियात्राले मलाई केवल नयाँ ठाउँ मात्र देखाएन, बरु मभित्र सुतिरहेको एउटा नयाँ मानिसलाई पनि ब्युँझाइदियो, जसले अब संसारलाई अर्कै नजरले हेर्न थालेको छ। अन्ततः, यात्रा सकिए पनि यसका तरंगहरू मनमा सधैं तरंगित भइरहनेछन् र स्मृतिको यो दूरी सधैंभरि आत्मीय भइरहनेछ।

विगतका दिनहरू र वर्तमानको यो मिलनविन्दुमा उभिएर हेर्दा लाग्छ कि समय कति छिटो बग्दोरहेछ, तर स्मृतिकाे तन्तु भने कति बलियो हुँदोरहेछ। जतिसुकै वर्षहरू बिते पनि, जतिसुकै दूरीहरू बढे पनि, मनले चाहेका र भोगेका ती सुनौला पलहरू कहिल्यै धमिलो हुँदैनन्।

तिनले सधैं मानवलाई अगाडि बढ्न, जीवनलाई बुझ्न र हरेक परिस्थितिमा मुस्कुराउन प्रेरणा दिइरहन्छन्।

यो नियात्राको डायरी यहाँ समाप्त भए पनि मनको भित्री तहमा सुरु भएको चिन्तन र आत्मबोधको यात्रा भने जीवनको अन्तिम श्वाससम्म निरन्तर चलिरहनेछ, किनकि स्मृतिको यो दूरी कहिल्यै सकिनेवाला छैन, यो त अनन्त छ र सधैं अनन्त नै रहिरहनेछ।